शरद पवार नावाचा झंझावात

या निवडणुकीचे सर्वात ठळक वैशिष्ट्य राहिले ते म्हणजे 79 वर्षांच्या शरद पवार साहेबांनी भाजपच्या सर्वंकष शक्तीशी दिलेली एकाकी, चिवट झुंज...

भाजपची केंद्रात सत्ता आहे, देशातील बहुतांश राज्यातही भाजपच सत्तेवर आहे. जवळपास सर्व स्वायत्त संस्थांवर देखील प्रत्यक्ष,अप्रत्यक्षरित्या भाजपचेच नियंत्रण आहे. भाजपच्या मागे धनशक्ती एकवटली आहे. EVM देखील संशयाच्या भोवऱ्यात आहे.

अशा परिस्थितीत भाजप पराभुत होऊच शकत नाही. भाजपने उभे केलेले दगडदेखील बिनदिक्कतपणे निवडून येतातच अशी सर्व जनतेची धारणा बनली होती. जो विरोध करेल त्याला प्रसंगी ED ची भीती घालुन, प्रसंगी पक्षात यायला भाग पाडून, पैसा, पद, तिकीट यांची लालूच दाखवुन, साम दाम दंड भेद नीती वापरून भाजप गप्प करते असा अनुभव जनता रोज घेत होती.

विजयनगरच्या विध्वंसानंतर ऐत्तदेशीयांना सातत्याने पराभवाचा सामना करावा लागत होता. परकीय मुस्लीम शासक = विजय असं समीकरणच बनलं होत. यांचा पराभवच होऊ शकत नाही, हे लोक अजिंक्य आहेत ही लोकांची पराभूत मानसिकता बनली होती.

पण पौगंडावस्थेतील छत्रपतींच्या इटुकल्या सैन्याने पुरंदरच्या लढाईत आपली चुणूक दाखवली. आणि शेकडो वर्षांच्या इतिहासात प्रथमच बादशहाचे सैन्य जीव खाऊन पुढे पळतेय आणि ऐत्तदेशीय सैन्य त्यांचा पाठलाग करतय असं उलट चित्र लोकांनी बघितलं. त्या एका छोट्याश्या विजयाने लोकांना हुरूप आला. बादशाही सैन्याची शेकडो-हजारो वर्षांची दहशत लुळी पांगळी पडली.

त्याच महाराष्ट्राच्या मातीत जन्मलेला शरद पवार नावाचा तेल लावलेला पैलवान वयाच्या 79 व्या वर्षी भाजपच्या अनिर्बंध सत्तेविरोधात शड्डू ठोकून उभा ठाकला आणि पाहता पाहता राज्यातले चित्र बदलले. पवार साहेबांच्या राज्यव्यापी झंझावाती दौऱ्याना तरुणाईचा प्रचंड प्रतिसाद मिळू लागला. साहेब नुसते भाषणाला उभे राहिले तरी लोकं टाळ्या व शिट्ट्यांचा कडकडाट करत होती. सर्व सभा प्रचंड गर्दी खेचत होत्या.

भाजपच्या सत्तेविरोधात लोकांमध्ये प्रचंड असंतोष आहे.
पण कोण आहे असा जो झुकणार नाही?
जो विकला जाणार नाही ?
जो घाबरणार नाही ?
कोणाच्या मागे आपण एकवटावे ?
कोण तारेल आपल्याला या परिस्थितीतून ?
जनतेच्या या प्रश्नांना उत्तर मिळाले. "शरद पवार"
आणि पाहता पाहता साहेबांच्या मागे जनतेची सद्भावना एकवटू लागली. एरवी पवार साहेबाना विरोध करणारे विचारवंत, पत्रकार देखील पवार साहेबांच्या धडाडीचे चाहते झाले व त्यांनीही आपल्या सद्भावना साहेबांच्या मागे एकवटल्या.

जवळपास सर्व शिलेदार ऐन वेळी दगा देऊन पक्ष सोडून गेलेले असताना देखील पवार साहेबांनी एकाकी लढा देऊन आघाडीला शतकाच्या जवळ नेऊन ठेवले. हा एक परिपूर्ण विजय नसला तरी ही एक फार मोठी अचिव्हमेंट आहे. यामुळे भाजप विरोधात असलेल्या जनतेच्या मनात एक विश्वास निर्माण झाला आहे की सारं काही संपलेलं नाही. बदल होऊ शकतो. भाजप पराभुत होऊ शकतो.

पवार साहेबांनी लोकांना दिलेला हा विश्वास हे या निवडणुकीचे सर्वात मोठे फलित आहे. तसेच ऐन वेळी पक्ष सोडून गेलेल्या गद्दार उमेदवारांचा पराभव करून जनतेने देखील दाखवून दिले आहे की तत्वनिष्ठ व वैचारिक राजकारण अजूनही जिवंत आहे. आणि जनतेला तेच आवडते, जनता त्यालाच साथ देईल.
©सुहास भुसे

सत्ताबदलाने झालेला थेट फरक

देशात सत्ताबदल होण्याचे महत्वाचे कारण होते काँग्रेसचा भ्रष्टाचार व त्यामुळं तयार झालेले नकारात्मक जनमत. ह्या कथित घोटाळ्यांचे भाजपने असे काही मोठाले आकडे लोकांच्या मनावर बिंबवले की कोणाला ते आकडे धड लिहिताही येऊ नयेत. त्या घोटाळ्यांचे पुढे काय झाले ? कितीजणांवर काय कारवाई झाली ? देशाच्या बजेट पेक्षा मोठ्या घोटाळ्यांवर सत्ताबदल होऊनही कारवाई का होत नसावी हे मोठे गहन प्रश्न आहेत.

तर सांगायचा मुद्दा हा की कथित कोळसा घोटाळ्यामुळे जनजीवनावर कोणता दुष्परिणाम झाला होता ?
कथित टू जी स्पेक्ट्रम घोटाळ्यामुळे कोणाच्या खिशाला चाट बसली ?
कथित सी डब्ल्यू जी घोटाळ्यामुळे नागरिकांना कोणता त्रास सहन करावा लागला ?
कथित अगस्ता वेस्टलँड घोटाळ्यामुळे किती जणांना कोणत्या रांगेत उभे राहावे लागले ?

सध्याच्या सरकारचे भ्रष्टाचाराचे उस्से भी जादा कारनामे तर समोर येत आहेतच पण त्यांच्या मनमानी कारभाराचा लोकांना थेट फटका बसतोय. नोटबंदीमुळे विस्कळीत झालेली व्यवस्था अजूनही पूर्वपदावर आलेली नाही. रांगेत कित्येक लोक प्राणास मुकले, अनेकांचे व्यावसायिक नुकसान झाले, लाखो जणांच्या नोकऱ्या गेल्या. रांगेत अनेकांचा बहुमूल्य वेळ गेला. GST असो, विविध दरवाढी असोत की नोटबंदी..  सरकार लोकांच्या थेट खिशात हात घालतय. सरकारी गायगुंड लोकांचे खून पाडत सुटलेत तो एक वेगळाच विषय. सरकारच्या कारभारातली अनागोंदी पूर्वी फक्त वृत्तपत्रांत वाचण्यापुरती व न्यूज चॅनेल वर पाहण्यापुरती मर्यादित गोष्ट होती पण आता हेडलाईन मध्ये "मितरो ... " ही भरतवाक्याची नांदी ऐकली की लोक खिसे चापचतात, पाचावर धारण बसते. आता काय नवीन लचांड गळ्यात पडते म्हणून गाळण उडते.

इतर कित्येक फरक असतील पण पूर्वीच्या व आताच्या सरकारमधील हा महत्वाचा फरक आहे. बाकी विकास ही निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे. सरकार कोणतेही असले तरी त्याने फरक पडत नाही.
©सुहास भुसे

उदयनराजेंच्या मागे जनमत का एकवटतय?

उदयनराजेंच्या मागे लोकांची सदभावना एकवटत आहे. हे पाहून काही विजारवंतांच्या 'फ्लेग्जीबल' पाठीच्या कण्यातून थंड लहर दौडली. लोकांचा सरंजामशाहीकडे असणारा ओढा पाहून काही विजारवंतांची गाळण उडून ते घामेघुम झाले. तर काही मोदिशाही समर्थक विजारवंताना पुन्हा एकदा राजेशाही अवतरते की काय या भीतीने निद्रानाशाचा विकार जडला.

पण यापैकी कोणालाही या घटनाक्रमामागच्या षडयंत्राबद्दल बोलावेसे वाटले नाही. याचिकाकर्ता व पूर्वाश्रमीचा तडीपार गुंड पण सध्याचा एका पक्षाचा राष्ट्रीय अध्यक्ष यांच्यातील नातेसंबंधांवर शंका आली नाही.

कायदा व सुव्यवस्थेचे काय होणार या काळजीने अर्धमेल्या झालेल्यांना भाजपमधील विविध गंभीर आरोप असणारे पण मोकाट फिरणारे गुंड नेते दिसत नाहीत. एकनाथ खडसे, रावसाहेब दानवे, विनोद तावडे, प्रकाश मेहता, राम शिंदे, पंकजा मुंडे जवळ जवळ प्रत्येक मंत्र्यावर भ्रष्टाचाराचे आरोप आहेत. विनयभंगासारखा गंभीर गुन्हा असणारा गणेश पांडे मोकाट आहे. बलात्काराचा अजामीनपात्र गुन्हा  करणाऱ्या रोहित टिळकला तात्काळ जामीन मंजूर होतो पण राजकीय आरोप असणाऱ्या उदयनराजेंचा जामीन अर्ज फेटाळला जातो यातही कोणाला काळेबेरे दिसले नाही.

उदयन राजे तर छत्रपती आहेत व गडगंज श्रीमंत आहेत पण भाजप मधील पूर्वाश्रमीचे मंडप काँट्रॅक्टर, भेळवाले, मालगुजर आज कोट्याधीश कसे झाले ? निवडणुकीसाठी 50-100 रुपयांनी पट्टी गोळा करणाऱ्या सदाभाऊ खोतने मुलाचे राजेशाही लग्न कसे केले ? सभेच्या हॉलचे भाडे उधार ठेवणाऱ्या महादेव जानकरने फडणवीसला अकरा लाखांचा चेक कुठून दिला ? मंडपाच्या बांबूसाठी खड्डे रोवणाऱ्या रावसाहेब दानवेने मुलाच्या लग्नाचा पंचतारांकित मंडप कसा उभारला ? साधनशुचितेचा पाठ पढवणाऱ्या नितीन गडकरीने पत्रकार परिषदेत प्रेसनोटसोबत नोटांनी भरलेली पाकिटे का वाटली ? अश्या लघु/दीर्घ शंकाही कोणा विजारवंतांना भेडसावल्या नाहीत. कुठून आणतात हे पैसे ? खंडणी गोळा करतात की दरोडे घालतात ?

लोक आता सुजाण होत चालले आहेत. उदयनराजे केवळ छत्रपती आहेत म्हणून नव्हे तर त्यांना सत्तेचा गैरवापर करून अडकवले जात आहे, त्यांच्याविरुद्ध रचलेले हे खोटे कुंभाड आहे हे पक्के ठाऊक असल्यामुळे उदयनराजेंच्या मागे एकवटत आहेत. उदयनराजेही कायदा व संविधानाचा मान ठेवत पोलीस ठाण्यात हजर झाले आहेत. पण पुन्हा एकदा भाजपने दगा करत त्यांना 14 दिवसांच्या न्यायालयीन कोठडीत डांबले आहे. भाजप सरकारच्या या कृतीने अजूनही भाजपच्या बदनितीबाबत संभ्रमित असणारांचे डोळे खाडकन उघडतील व ते या लोकांच्या संमोहनातून बाहेर येतील हीच अपेक्षा !!
©सुहास भुसे

अश्रू

मा प्रधानसेवक मोदीजी गांधी घराण्यावर कितीही टीका करत असले तरी त्यांचे इंदिरा गांधी, राजीव गांधी यांच्या लोकोत्तर प्रतिमेचे आकर्षण लपून राहिलेले नाही. विशेषतः इंदिराजींची भ्रष्ट नक्कल करण्याच्या ते सदैव प्रयत्नात असतात.

या संदर्भात एक सहज जाणवलेली तुलनात्मक गोष्ट.
संजय गांधी यांच्या अंत्यविधीच्या वेळी इंदिराजीनी काळा चष्मा घातला होता. राजीव गांधी यांच्या अंत्यविधीप्रसंगी सोनिया गांधींनी देखील काळा चष्मा घातला होता. अश्रू हे कमजोरपणाचे लक्षण मानले जाते. या कठीण प्रसंगी आपण गर्भगळीत दिसलो तर आपल्या कुटुंबियांवर, आपल्यावर प्रेम करणाऱ्या उपस्थित लोकांवर त्याचा चांगला परिणाम होणार नाही. त्यामुळे मोठ्या धीरोदात्तपणे अश्रू थोपवून धरले असले तरी त्यातूनही डोळ्यांतून ओघळणारा एखादा चुकार अश्रूबिंदू लोकांना दिसू नये हा उद्देश काळा चष्मा घालण्यामागे होता.

या पार्श्वभूमीवर आपले प्रधानसेवक भर सभेत धाय मोकलून रडतात. 'मैंने देश के लिये घर बार, सबकुछ छोडा' असं आर्त टाहो फोडून सांगतात. महनीय व लोकोत्तर व्यक्तिमत्वांचे अनुकरण करणेदेखील इतके सहजसाध्य व सोपे नसते. वागण्याबोलण्यातली सुसंस्कृता, शालीन वावर, वैचारिक परिपक्वता ही पिढ्यानपिढ्यांच्या संस्कारांमधूनच अंगात मुरत असते. शेवटी खानदानी, घरंदाज, सुसंस्कृत लोकांत आणि उठवळ, लाटेवर स्वार होऊन मोठ्या झालेल्या, उथळ, सवंग लोकांत फरक हा राहणारच...
कितीही झालं तरी .....
©सुहास भुसे

नेत्यांविषयीची सामाजिक मानसिकता

मोदी व्हाइट हाऊसवर उतरले तेव्हा परंपरेप्रमाणे गार्ड ने मोदींच्या पत्नीसाठी गाडीचा दरवाजा उघडून धरला. बराच वेळ वाट पाहूनही त्या दरवाज्यातून कोणीच खाली उतरलं नसल्याने गार्डचा भ्रमनिरास झाला असावा.
पत्नी असूनही राष्ट्राध्यक्षांच्या 10-5 गर्लफ्रेंड असणे कॉमन मानणाऱ्यांच्या देशात देशसेवेसाठी (!) पत्नीचा त्याग करणारा प्रधानसेवक विजोड वाटल्यास नवल नाही.

आपली सामाजिक मानसिकता दांभिक आहे. महानतेच्या व्याख्या तकलादू आहेत. आपल्याकडे 'दिसणे' हे 'असण्या' पेक्षा जास्त महत्वाचे असते. ज्या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत त्यांना आपण कधीच महत्व देत नाही. ज्यांचा विचारही करण्याची गरज नाही त्या गोष्टी आपल्यासाठी महत्वाच्या असतात..

आपण नोटबंदी का केली याचा जाब विचारण्यापेक्षा नेता 18 तास (!) काम करतो, योगा करतो यावर चर्चा रंगवणार.
3 वर्षांपूर्वी 14% GST ला विरोध करणारा नेता 28% GST कसं काय लादू शकतो याच्यापेक्षा आपल्याला तो काय 9 लाखांचा सूट घालतो, दीड लाखाचा मेकअप करतो, 34 हजारांचे मशरूम खातो यात जास्त रस असतो.

नेत्याने जनतेला भूलथापा देऊन सरळ सरळ फसवल्यास आपली तक्रार नसते. पण त्याच्या कथित शुचितेवर व राहणीवर आपलं अधिक लक्ष असतं. जीन्स, टी शर्ट घालून आपले नेते स्टेजवरून भाषण देऊ शकत नाहीत. पण त्यांनी भ्रष्टाचार केल्यास आपली फारशी हरकत नसते.

असल्या दांभिक सामाजिक मानसिकतेमुळे आपले नेते आपला दुटप्पीपणा लपवत नाहीत, भ्रष्टाचार लपवत नाहीत, पण प्रेमप्रकरणे लपवतात. 'स्नुपगेट' सारखी प्रकरणे चिरडून टाकली जातात. काही नेते 'ब्रह्मचारी' राहतात. तर काही पत्नीचा त्याग हे महानतेचे प्रतीक म्हणून प्रोजेक्ट करतात. गुड गव्हर्नन्स सारख्या फालतू गोष्टी प्रोजेक्ट करण्याची  गरजच काय !!
©सुहास भुसे

एबीवीपीचा माज

अमेरिकेतल्या कोणा माथेफिरुने श्रीनिवास या भारतीय तरुणाची हत्या करणे आणि ABVP च्या गुंडांचा नंगानाच यात एक साम्य आहे.
प्रत्यक्ष कृती करणारे गुंड, माथेफिरु नाममात्र असतात. त्यांच्यामागे असणारी विचारसरणी ही खरी ट्रिगरचे काम करत असते.
ट्रंप यांचे परदेशी वंशाच्या नागरिकांबद्दलचे प्रक्षोभक विचार, त्यांनी या संदर्भात वेळोवेळी केलेली प्रक्षोभक विधाने यानी एक  वातावरण निर्मिती केली आहे . ट्रंप सत्तेत येताच या विचारसरणीच्या लोकांना जोर चढणे साहजिक आहे. अश्या घटना पुढेही घडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

तोच प्रकार भारतात होत आहे. 2014 पूर्वी कोणाला फारशी ठावुकही नसणारी ABVP ही मवाल्यांची, गुंडांची गैंग आज खुलेआम स्त्रियांना बलात्काराच्या धमक्या देत आहे.  विद्यार्थ्यांना मारहाण करत आहे. हा माज त्यांच्या विचारसरणीचे लोक सत्तेत आल्याने आलेला आहे हे उघड गुपीत आहे.

गांधीहत्येस नथुराम पेक्षा ज्या विचारसरणीने गांधीविरोधी वातावरण तयार केले ती अधिक कारणीभुत होती. नथुराम कोणीही मिळाला असता. दाभोळकर पानसरे यांच्याबद्दलही तेच.

घटना, विचार, प्रतिके, संघटना यांचे आपसात गुंतलेले हे जाळे आहे. यांचा मुकाबला करायचा असेल तर मुळावर घाव घालुन ते निष्प्रभ केले पाहिजे. हे लोक काय चीज आहेत याची जाणीव समाजात सदैव धगधगती ठेऊन याना सर्वंकष सत्तेपासून सदैव दूर राखले पाहिजे. यांना ताकद द्याल तर उद्या हे दुधारी शस्त्र तुमच्यावरच उलटण्याची शक्यता नजरेआड करू नका.
©सुहास भुसे.

इव्हीएम मशीन घोटाळा

EVM मशीन्स मधल्या घोटाळ्यांच्या तक्रारीना पराभवानंतरचे रडगाणे समजून उडवून लावणे आत्मघातक ठरेल. राज्यभर अनेक उमेदवारांनी न्यायालयात याबद्दल तक्रारी दाखल केल्या आहेत. काही माजी नगरसेवकांना प्रचंड कामे करून, प्रभागात चांगली लोकप्रियता असून, समोर कमजोर उमेदवार असूनही शून्यापासून हजारांपर्यंत संशयास्पद रित्या कमी मते पडली आहेत. एखाद्या उमेदवाराला शून्य मते कशी काय मिळू शकतात ? शिवाय एकूण मतांच्या बेरजेमध्ये प्रचंड तफावती आहेत. EVM मशीनला पेपर ट्रेल लावण्याबाबत सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट शब्दात निर्देश देऊन सुद्धा निवडणूक आयोगाने ते निर्देश धाब्यावर बसवत पेपर ट्रेल विरहित मशीन्स वापरल्या आहेत.

हा सर्वच प्रकार खुप चिंताजनक आहे. कोण जिंकले कोण हरले हे गौण आहे. पराभूत उमेदवार व पक्ष याबद्दल काही करतील न  करतील, जनतेकडून याबद्दल एक उत्स्फूर्त व्यापक जनआंदोलन छेडले जायला हवे.
सर्वपक्षीय अगदी भाजपा समर्थक नागरिकांनी देखील यात सहभागी होणे गरजेचे आहे.

भारतीय लोकशाहीचे एक सर्वात मोठे वैगुण्य आहे की एकदा तुम्ही चुकीचे लोक निवडून दिले की त्यांना पाच वर्षे सहन करण्याशिवाय कोणताही पर्याय असत नाही.  पण याचा सकारात्मक पैलू हा की चुकीच्या लोकांना तुम्ही किमान पाच वर्षांनी तरी त्यांची जागा दाखवु शकता.

पण EVM मशीन्स मधील घोटाळ्यांमध्ये जर तथ्यांश असेल तर हे घोटाळे करणारे, करू शकणारे लोक तुमच्या बोडक्यावरुन खाली उतरणारच नाहीत. हे अत्यंत भीतिदायक वास्तव आहे. स्वायत्त संस्थांच्या अधिकारात सत्ताधीश करत असलेली ढवळाढवळ आपण नोटबंदी प्रकरणात पाहिली आहेच. रिजर्व बँकेसारख्या ताकदवान स्वायत्त संस्थेला पायाची बटिक बनवणे इतके सहजसाध्य असेल तर निवडणूक आयोग यापासून अस्पर्श राहील अशी अपेक्षा करणे निव्वळ भाबडेपणा होईल !!
©सुहास भुसे

शरद पवार : संसदीय कारकिर्दीची पन्नास वर्षे

आज पवार साहेब संसदीय कारकिर्दीची 50 वर्षे पूर्ण करत आहेत. पवारांबद्दल अनेक प्रकारचे मतप्रवाह आढळतात. पण या मुद्द्यावर जवळ जवळ सर्वांचे एकमत आहे.

' पवार साहेब प्रचंड क्षमता असणारा नेता आहे. पण त्यांना त्यांच्या क्षमतेनुसार पद मिळाले नाही. अर्थात पंतप्रधान पद !!'

का मिळाले नाही यासाठी विरोधकांचीे बेभरवशीपणा, घातपाती राजकारण वगैरे कारणे असतात. तर समर्थकांची कॉंग्रेस श्रेष्ठीची सततची इनसिक्युरिटीची भावना आणि त्यासाठी महत्वाकांक्षी नेत्यांचे पंख छाटणे वगैरे कारणे असतात. पण पवार साहेब या पदासाठी त्यांच्या कारकिर्दीच्या काळातले सर्वात लायक उमेदवार होते यावर विरोधक समर्थकांचे एकमत असते.

या सगळ्या कारणांपेक्षा मला पवारांना महाराष्ट्रातुन एकमुखी पाठिंबा न मिळणे हे याचे महत्वाचे कारण वाटते.  मोदींना गुजरात मधून एकमुखी पाठिंबा मिळाला कारण गुजरात आणि इतर राज्ये आणि महाराष्ट्र यात एक बेसिक फरक आहे.

महाराष्ट्र हा जसा फुले शाहू आंबेडकरी परंपरेसाठी ओळखला जातो तसा तो पूर्वीपासून सनातनवादाचाही अड्डा राहिलेला आहे. मराठी लोक कधीच एका झेंड्याखाली एक झालेले नाहीत. पेशावाई ते थेट टिळकांच्या काळापासून इथल्या सनातनी कारवाया आज तागायत अथकपणे सुरु आहेत. याची काही उदाहरणे बघायची झाली तर महाराष्ट्रातील बहुसंख्य ब्राह्मण वर्ग कधीही बीजेपी सोडून मतदान करत नाही. इतर राज्यात असे नाही. दाक्षिणात्य राज्यात तर भाजपा औषधालाही नाही. उत्तर प्रदेश मध्ये ब्राह्मण आणि दलित मोट बांधून बहन मायावती सत्तेत आल्या होत्या. बिहार, बंगाल, पंजाब कुठेही बीजेपीला ब्राह्मणांचे एकगठ्ठा मतदान नाही.

आजचे सनातनवादाचे सर्वोच्च केंद्र असलेल्या संघाची सुरवात इथेच झाली. हेगड़ेवार इथलेच, गोळवलकर इथलेच.
बहुजन वर्ग संसदेत जाऊन काय नांगर हाकणार का असे प्रामाणिक मत असणारे टिळक इथलेच.
जोतिबा, सावित्री माई वर शेण फेकणारे इथलेच.
दाभोळकर, पानसरे यांच्या हत्या याच राज्यात झाल्या.

या सनातनी वर्गाला महाराष्ट्रात कधीही पुरते पाय रोवु न देता 50 वर्षातली बहुतेक वर्षे त्यांना सर्वंकष सत्ता हस्तगत करण्यापासून दूर ठेवले हे पवार साहेबांचे सर्वात मोठे काम आहे असे मी मानतो. हेच कारण आहे की पवार साहेब हे धर्मांध आणि सनातनी शक्तींच्या कायम निशाण्यावर राहिले आहेत. 'बदनाम करा, बाजूला सारा' या सनातन्यांच्या मोड्स ऑपरेंडीचे सर्वाधिक शिकार बनले आहेत.

वाईट फक्त इतकेच वाटते की सनातन्यांच्या या हेतुपुरस्पर केल्या जाणाऱ्या अपप्रचाराला बहुजन वर्गही बळी पडला, पडतोय आणि पवार साहेबांच्या कर्तुत्वाला एका जातीच्या सिमित परिघात बंदिस्त करू पाहतोय !!
येणाऱ्या काळात सनातनी विरोधक आणि पुरोगाम्यांना उपरती होऊन ते एकमुखाने साहेबांच्या मागे एकवटोत या सदिच्छांसह पवार साहेबांच्या 50 वर्षांच्या दैदीप्यमान कारकिर्दीला सलाम आणि साहेबांचे मनःपूर्वक अभिनंदन 💐💐
©सुहास भुसे

लोकशाहीचा सडलेला चौथा स्तंभ

'भले तरी देऊ गांडीची लंगोटी । नाठाळाचे काठी देऊ माथा ।।
जगदगुरु तुकाराम महाराजांचा हा अभंग गाथेचे संकलन करणाऱ्या विष्णुशास्त्रीना अश्लील वाटला. त्यांनी 'गांडीची ' हा शब्द बदलून 'कासेची' या शब्दाची योजना केली. आणि पुढे तो शब्द रूढ़ झाला.
तुकारामांच्या गाथेत आज अनेकांना अश्लील वाटू शकतील असे अनेक शब्द आहेत. रांडा हा शब्द तर कित्येक अभंगात येतो.
ग्रामीण भागात बोलीभाषेत अश्या अनेक अश्लील वाटणाऱ्या शब्दांची, म्हणीची, वाकप्रचारांची सहज येताजाता योजना केली जाते.
त्यात कोणालाही काहीही अश्लील वाटत नाही.
'........ मग काय मुतु काय ? '
हा वाकप्रचार तर अगदी सहज बोलता बोलता कोणीही वापरते.
गाडीत पेट्रोल नाही तर काय मुतु काय ?
विहीरित पाणी नाही पिकाला काय मुतु काय ?
ज्याची ग्रामीण भागाशी नाळ जोडलेली आहे अश्या कोणालाही हा शब्द खटकणार नाही. अगदी थोडक्यात सांगायचे तर अभिजन म्हणवल्या जाणाऱ्या वर्गाची आणि ग्रामीण बहुजन वर्गाची अश्लीलतेची परिभाषा वेगळी आहे. तुंपभातात आणि भाकरी-मिर्चीच्या खर्ड्यात जेवढा फरक आहे तेवढाच अभिजन व बहुजन भाषांमध्ये आहे.

राष्ट्रवादी हा ग्रामीण भागात पाळेमुळे असणारा पक्ष आहे. राष्ट्रवादीचे नेते हे शहरी भागात मोठे झालेले, ए सी ऑफिसच्या काचेच्या खिडकीतुन समाज बघणारे नेते नाहीत. सतत ग्रामीण भागात फिरणे आणि नेहमी ग्रामीण लोकांत वावर याचा परिणाम म्हणून बहुतांश राष्ट्रवादी नेत्यांची भाषा आणि तिचा बाज ग्रामीण ढंगाचा आहे.

अजितदादा ' धरणातच पाणी नाही तर काय मुतु काय ' हा वाकप्रचार अगदी सहजपणे बोलून गेले होते. त्यात त्यांचा कोणताही गैरहेतु नव्हता हे ग्रामीण भाषेची साधी तोंडओळख असणारा कोणीही सांगू शकेल. पण त्यावेळी मिडियाने केलेला गहजब आठवा. रात्रंदिवस पाच पाच मिनिटाला या विधानाच्या बाइट्स दाखवल्या जात होत्या. अजितदादा पवार या तरुण, तडफदार नेत्याला सुपारी घेऊन मेन स्ट्रीम मधून बाजूला सारण्याचे काम मिडियाने किंवा मीडियामधील अभिजनांनी हेतुपुरस्पर केले. महाराष्ट्रातील राष्ट्रवादीची सत्ता जाण्याच्या काही कारणांपैकी या विधानाला ठरवून दिलेली प्रचंड प्रसिद्धी हे एक महत्वाचे कारण होते.

2014 साली राज्यातली आणि केंद्रातली सत्ता भाजपाच्या ताब्यात आली. तेव्हापासून भाजपाच्या शीर्षगामी नेत्यांसहित दुसऱ्या तिसऱ्या फळीच्या अनेक नेत्यांनी कमालीची आक्षेपार्ह विधाने केली आहेत. शेतकरी नामर्द आहेत, लफड़ेबाज आहेत, मोबाईल बील भरायला पैसे असतात वीज बिल भरायला नसतात, शेतकरी फॅशन म्हणून आत्महत्या करतात, आदिवासी मुले कुपोषणाने मरतात तर मरु द्या अशी एकापेक्षा एक असंवेदनशील आणि संतापजनक विधाने भाजपा नेते जवळ जवळ दररोज आणि चढाओढीने करत असतात.
असंवेदनशील विधानांचा कळस मागच्या चार दिवसात दोन भाजपा नेत्यांनी केला आहे.
‘आत्महत्या करणारे शेतकरी म्हणजे सवलती लाटणारे व्यापारी’
– रामेश्वर शर्मा, भाजपा आमदार
'सैनिक बॉर्डरवर असताना त्याची बायको बाळंत होते, तो वर्षभर घरी आलेला नसतो. त्याला तार येते पोरगा झाला आणि तो तिकडे पेढे वाटतो'
-प्रशांत परिचारक, भाजपा आमदार

या एकूण एक सर्व विधानाना केवळ सोशल मीडियातुन वाचा फुटल्याने जगाच्या लाजे काजे एखादा दूसरा दिवस न्यूज चॅनेल्सनी पाच दहा मिनिटे वेळ दिलेला आहे. ही विसंगती अगदी प्रकर्षाने नजरेत भरते. अजितदादा बोलले तो केवळ एक वाकप्रचार होता. धरुन चालू की तो अश्लील किंवा आक्षेपार्ह शेरा होता. केवळ शाब्दिक निवडीतील चुकीवर इतका कांगावा आणि ज्यांचा शब्द न शब्द निर्लज्ज माजोरडेपणाने आणि असंवेदनशील हरामखोरीने बरबटला आहे त्यांच्या विधानाना इतकी कमी प्रसिद्धी आणि टीका ?

शेवटी लोकशाहीचा हा चौथा स्तंभ पैसा आणि सत्तेच्या वाळवीने पूर्णपणे पोखरला आहे आणि काही ठराविक शक्तिंसाठी तो न्यूजमेकिंगचे काम करत असतो असाच या सर्वांचा निष्कर्ष काढावा लागेल. जनतेने यापुढे मिडियाचा उपयोग एखाद्या पक्ष, नेता किंवा विचारसरणी बद्दल आपली मते बनवण्यासाठी करू नये हेच उत्तम !!!
©सुहास भुसे.

मोदींच्या तोडीचा नेता कोण ?

चर्चेत काँग्रेसच्या नेत्यांना हमखास विचारला जातो असा पत्रकारांचा आवडता प्रश्न म्हणजे
' मोदींच्या तोडीचा कोणी नेता आहे का तुमच्याकडे ? '

याचे सुयोग्य उत्तर काय असू शकते हे जाणून घेण्याआधी हा प्रश्न समजून घ्यायला हवा.
मोदींच्या तोडीचा याचा अर्थ काय ?
लोकशाही धाब्यावर बसवुन सर्व सत्ता व्यक्तीकेंद्री बनवणारा हुकुमशाह ?
वाट्टेल त्या थापा मारून जनतेला मुर्ख बनवणारा जुमलेबाज ?
प्रतिमाप्रेमापोटी अंध होऊन जनतेला शिसारी येईल इतपत स्वतःच्या चेहऱ्याचा जनतेवर मारा करून हसू करून घेणारा आत्ममग्न विदूषक ?
संसदेला फाट्यावर मारून लोकशाहीला काळीमा फासणारा खलनायक ?

मोदींच्या तोडीचा किंवा मोदींसारखाच नेता हवाय कोणाला ?
भारतात अध्यक्षीय लोकशाही नाही तर संसदीय लोकशाही आहे. लोकांना आता प्रभावी नेतृत्वाच्या मोहात हुकुमशाही लादून घ्यायची नाही. आता नेता हवा तो जरा कमी समज असलेला, कमी प्रभावशाली असेल तरी चालेल, पण सर्वांना बरोबर घेऊन जाणारा, सहकाऱ्यांच्या सल्ल्याची गरज असणारा व त्यांचा आदर ठेवणारा नेता हवा. संसदेचा सन्मान करणारा, तिला बांधील असणारा नेता हवा.

मोदींच्या तोडीचा कोणी नेता आहे का हा प्रश्नच मुळी गुलाम मानसिकतेचे द्योतक आहे.
©सुहास भुसे

राज ठाकरेंचा इतिहास

राज ठाकरे यानी काल छत्रपती शंभु महाराजांबद्दल जे वक्तव्य केले ते खरे तर सगळ्यांनाच या सर्व प्रकरणाबद्दल नव्याने विचार करायला भाग पाडनारे आहे. बाळाजी आवजी चिटनिसाला राजद्रोहाच्या आरोपाखाली हत्तीच्या पायी दिले याचा डुख मनात धरुन त्याचा खापरपणतु मल्हार रामराव चिटनिसाने 'श्रीशिवछत्रपतींची सप्तप्रकरणात्मक बखर' या आपल्या कुप्रसिद्ध बखरीत शंभुराजांची बदनामी करून त्यांचे चरित्र विपर्यस्त करून टाकले.  यानंतर गडकरीनी हीच बखर समोर ठेऊन त्यात आपल्या मनाची अधिक भर घालत 'राजसंन्यास' या नाटकात ही प्रतिमा आणखीनच विपर्यस्त करून टाकली. राजसंन्यासाच्या प्रभावाखाली त्यानंतरच्या काळातही जी नाटके, ललितकृती, सिनेमे आले त्यात शंभुराजांची ही गडकरीप्रभावित प्रतिमाच रंगवली गेली. सर्वसामान्य माणूस ऐतिहासिक साधने वाचत नाही. त्याच्या मनातील इतिहासाची घडण ही या ललित साहित्यातुनच होत असते.

वा सी बेंद्रे यांनी 40 वर्षे अथक मेहनत घेऊन, सगळ्या अस्सल संदर्भांची आणि ऐतिहासिक साहित्याची चाळणी करून शंभु चरित्रावरचे डाग धुवून काढले. रियासतकारांपासून चिटनिसापर्यंत सगळ्यांचे अवास्तव लेखन पुराव्यानिशी खोडून काढत शंभु चरित्राची नव्याने मांडणी केली. 'छत्रपती संभाजी महाराज' या त्यांच्या शंभु चरित्रानंतर शेकडो वर्षे अन्याय झालेला इतिहासनायक पुन्हा एकदा नव्या तेजाने झळाळुन उठला. हे जरी वास्तव असले तरी पुन्हा आपला पहिलाच महत्वाचा प्रश्न उरतो तो असे जड जड ऐतिहासिक संदर्भ ग्रंथ वाचतो कोण ?

सामान्य माणसाच्या मनावर ललितकृतींचाच पगडा असतो.
राज ठाकरे, ज्यांच्या घराण्याने केवळ 'शिवाजी ' या एका नावाच्या महात्म्याखाली आपल्या राजकारणाची पाळेमुळे रोवली, जे प्रबोधनकारांचे नातू म्हणवतात त्यांना ही सगळी पार्श्वभूमी ठाऊक नसावी हे आश्चर्यकारक असले तरी विचारप्रवृत्त करणारे आहे. या वरुन लक्षात येते की गडकरीनी तयार केलेल्या शंभु राजांच्या अवास्तव प्रतिमेचाच अजुनही सामान्य लोकांवर किती पगडा आहे. तसेच गडकरींच्या पूतळयाचे उच्चाटन करुन यासंदर्भातील चर्चेला तोंड फोडणे देखील किती आवश्यक होते हेच राज ठाकरे यांच्या वक्तव्यावरुन दिसून येते.

या सगळ्या प्रकरणानंतर तरी सामान्य लोक, गडकरीना बाप मानणारे कलावंत, गडकरींना देव मानणारे साहित्यिक वा सी बेंद्रे, कमल गोखले संशोधित इतिहास वाचतील. हळू हळू शंभु राजांची विपर्यस्त प्रतिमा समाजातून नाहिशी होण्यास या पुतळा प्रकरणापासून सुरवात होईल अशी आशा आहे.

ता क - संभाजी ब्रिगेडने राज ठाकरे यांना वासी बेंद्रे लिखित शंभु चरित्र समारंभपूर्वक भेट देऊन ठाकरे घराण्याची वाचन संस्कृतीशी मागील दोन पिढ्यांत तूटलेली नाळ पुन्हा सांधन्याचे समाजकार्य करावे अशी संबंधिताना आग्रही विनंती..
©सुहास भुसे.

ऊसाचे अर्थकारण

राजू शेट्टी यांची ऊसाला 3200 रूपये दर देण्याची मागणी आणि पवारांनी त्यांना दिलेले उत्तर हा विषय सध्या चर्चेत आहे. साखरेचा दर आणि ऊसाला देण्यात यावा किंवा दिला जाऊ शकेल असा रास्त दर याबद्दल बऱ्याच प्रमाणात संभ्रम दिसून येतो. उदा. समजा साखर सरासरी 30 किलो प्रमाणे विकली गेली. तर कारखान्याला ऊसा पासून प्रतिटन किती उत्पन्न मिळू शकेल ?

थोड़े गणित मांडू ...

साखर उतारा चोरण्यात आपले कारखानदार निष्णात आहेत. दाखवलेला साखर उतारा 11, 12 ते 13 इतका असतो, पण तो विश्वसनीय नाही. पूर्वी हडकी ऊस असायचा, पाडेगाव नावाचे सुधारित बेणे आले, मग को 7219 ,को 265 अशी सुधारित बेणी आली. दर वेळी जास्तीत जास्त साखर उतारा हे टारगेट ठेऊन उसाच्या प्रजातित सुधारणा करण्यात आल्या.
सध्या को 671, को 86032, को 94012 या अत्यंत सुधारित जातीच्या ऊसाची लागवड करण्यात येते. अगदी निरपेक्ष साखर उतारा तपासला गेलाच तर तो नक्कीच 15 च्या आस पास असू शकतो.

साखर उतारा अर्थात एक टन ऊसापासून किती क्विंटल साखर मिळते त्याचे प्रमाण.  जर आपण अंदाज केलेला 15 चा उतारा ग्राह्य धरला तर एक टन ऊसापासून 30 रु किलो च्या भावाने 4500 रु ची साखर मिळेल. जर कारखाने जाहीर करतात तो 11 ते 12 चा उतारा ग्राह्य धरला तर 3500 ते 3800 रु ची साखर मिळेल.

ऊसापासून मिळणारी साखर हा उत्पन्नाचा एक भाग झाला. ऊस हा नारळाप्रमाणे कल्पतरु आहे. त्याचा कोणताही भाग वाया जात नाही. कारखाने ऊसापासून साखरेव्यतिरिक्त मद्यार्क हे महत्वाचे उत्पादन घेतात. मद्यार्कापासून मद्य तयार होते. शिवाय मळी खत म्हणून विकली जाते, चोयांचा भुस्सा विकला जातो. अनेक कारखान्यांचे को जनरेशन प्रकल्प आहेत. त्यांमार्फत विज विकली जाते. काही कारखान्यांचे प्रायोगिक तत्वावर इथेनॉल प्रकल्प सुरु आहेत.

या सर्व सहउत्पादनांपासून कारखाना प्रतिटन अंदाजे 1000 ते 1500 रु सहज मिळवू शकतो.

आता साखरेचे 3800 किंवा 4500 आणि हे 1000 किंवा 1500 मिळून होतात 4800 किंवा 6000 रूपये.

प्रतिटन मेन्टेनेन्स खर्च किती होतो ?
काही छोटे कारखाने 1500 टनी काही 2500 टनी काही 3500 तर काही 5000 टनी आहेत. रोजी होणाऱ्या या मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या गाळपामुळे उत्पादन खर्चात मोठ्या प्रमाणावर बचत होते. मागे एकदा शरद जोशीनी मांडलेल्या आकडेवारी नुसार हा उत्पादन खर्च 600 रु ते 650 रु प्रतिटन इतका आहे. जोशिंच्या वेळेपासून आतापर्यन्त यात जास्तीत जास्त दुप्पट वाढ झाली अस ग्राह्य धरुन हा खर्च आपण 1200 रु प्रतिटन पर्यंत आणु.

आता आपण गणित मांडलेल्या अंदाजे कमीत कमी व जास्तीत जास्त उत्पन्नातुन हा खर्च वजा करू. 4500 दर घेतला तर उरतील 3300 रूपये आणि 6000 दर घेतला तर उरतील 4800 रूपये .

यानुसार कारखान्यानी ऊसाला प्रतिटन 3200 रूपये किमान भाव देण्यास काहीच हरकत नाही.

हे गणित सर्वसाधारण व ढोबळ आहे. यात चूका असू शकतील पण ऊसाच्या अर्थकारणाचा सर्वसाधारण अंदाज येण्यास हे पुरेसे आहे. राजू शेट्टी काय म्हणतात किंवा सध्या ते काय करतात हा राजकीय वादाचा मुद्दा आहे. किंवा सत्तेत त्यांची होत असलेली मुस्कटदाबी आणि त्यांची सत्तालोलुपता हा ही चर्चेचा विषय होऊ शकेल. पण ऊस उत्पादकांना ऊसाचे अर्थकारण व्यापक प्रमाणावर समजावून देणारी राजू शेट्टी ही पहिली व्यक्ती आहे. कारखानदार उसाला 800 रु 900 रु देऊन लोकांची लूट करत होते त्या काळात उसाला 1600 रु म्हणजे जवळ जवळ दुप्पट भाव मिळवून देण्याचे शेट्टी यांचे श्रेय नाकारता येणार नाही.

बाकी राजकारण बाजूला ठेऊन कधीतरी ऊस दराच्या मागनीचा शेतकरी केंद्रीभूत ठेऊन सहानभूतिपूर्वक विचार व्हायलाच हवा.
©सुहास भुसे.

शरद पवार, ऍट्रॉसिटी आणि आत्यंतिक प्रतिक्रियावाद

माकडाच्या हाती कोलीत अशी एक म्हण आहे मराठीत. त्याचा अर्थ ज्या गोष्टीचा वापर करण्याची अक्कल नाही अशी गोष्ट अडाण्याच्या हातात विघातक ठरू शकते.
भारतीय राजकारण व समाजकारणात याच प्रत्यंतर वारंवार येत आहे.

शैक्षणिक आणि सामाजिक परिपक्वता नसताना आपल्याला स्वातंत्र्य मिळाले, लोकशाही मिळाली आणि त्या लोकशाहीच्या आज आपण कश्या चिंधड्या केल्या आहेत हे सर्वश्रुत आहे.

तीच गोष्ट इलेक्ट्रॉनिक आणि सोशल मिडियाची.
सामाजिक जाणिवा अपरिपक्व असलेल्या आणि भारतीय राजकारण समाजकारणाचे मर्म अजिबात ज्ञात नसलेल्या झुंडी इथे कार्यरत आहेत.
यांचे विशिष्ट अजेंडे ठरलेले असतात.
इथे वावरणाऱ्या कोऱ्या पाट्यांवर विकृत रेघा ओढण्याचे काम करत लोकांचे मत विशिष्ट दिशेला झुकवण्यासाठी हे फक्त संधीच्या शोधात असतात.
आणि सामान्य वकुबाचे लोक यांच्यासोबत वाहवले जातात.

ताजे उदाहरण शरद पवार यांचे अट्रोसिटीबाबतचे वक्तव्य.
शरद पवार हे एक पुरोगामी नेतृत्व आहे. ते आणि त्यांचा पक्ष सर्व जाती समाज घटकांना बरोबर घेऊन चालतात. समाजातील एक मोठा समुदाय जर विशिष्ट गोष्टीची मागणी करत असेल तर त्याची दखल घेऊन त्यावर विचार मंथन व्हावे अस शरद पवारांनी सुचवले तर यात काय चूक आहे ?

पण पवार फोबिया झालेले अनेक जण पवार कधी काय बोलतात यावर टपून बसलेले असतात. पवार काही बोलले की लगेच त्याची सोइस्कर मांडणी करुन या लोकांचे गरळ ओकणे सुरु होते.

शरद पवारांना आज जातीयवादी लेबल लावणाऱ्यांनी मराठवाडा विद्यापीठ नामांतराचा इतिहास विसरु नये. पवार साहेबांच्या त्यावेळच्या निर्णयामुळे त्या भागातला मराठा समाज जो पवारांपासून दुरावला तो आजतागायत रिकव्हर करणे पवार साहेबांना पूर्णतया शक्य झालेले नाही.

एट्रोसिटी कायदा राज्यात कुप्रसिद्ध आहे. दुरुपयोगासाठी बदनाम आहे. कायदा सर्वांना समान हे घटनेचे मुलभुत तत्व असताना विशिष्ट समाजासाठी वेगळे कायदे करुन आपण आपल्या प्रचलित कायदा सुव्यवस्थेचे अपयशच जाहीररित्या कबूल करत आहोत. समानतेचे तत्व पायदळी तुडवत आहोत. अर्थात यावर वेगवेगळी मतमतांतरे असू शकतात. कदाचित काही प्रकरणी हा कायदा आवश्यकही असू शकतो. पण त्यावर कोणी बोलुच नये, त्यविरुद्ध ब्र काढाल तर जातीयवादी ठरवले जाल ही तुघलकी मानसिकता लोकशाहीसाठी घातक आहे.

शरद पवार आणि त्यांचा पक्ष मराठ्यांचा अनुनय करतात अस काही लोकांचे मत आहे. यात प्रामुख्याने तेच लोक आहेत जे बहुजनांच्या खांद्यावर भगवा झेंडा देऊन सत्ता प्राप्त करतात आणि एकदा का सत्ता मिळाली की महत्वाची पदे आणि कोअर कमिट्या अघोषित आरक्षण असावे जणु अश्या पद्धतीने विशिष्ट समाजाला प्रतिनिधित्व देऊन भरतात. दादोजी कोंडदेव कुलकर्णीच्या पुतळ्याची उचलबांगड़ी केल्याने या मंडळींच्या मनात पवार घराणे व त्यांचा पक्ष याबद्दल प्रचंड असंतोष खदखदत असतो. आणि अनेक बहुजन देखील हजारो वर्षांच्या सवयीने त्यांच्या काव्याला बळी पडतात.

राष्ट्रवादी कॉंग्रेस हा जर मराठ्यांचा अनुनय करणारा पक्ष असता तर खालील यादीवर नजर टाकावी.. या नेत्यांना मोठमोठी पदे, मानसन्मान, आणि पक्षात महत्वाचे स्थान मिळाले असते का ?

राष्ट्रवादीचे प्रमुख नेतृत्व आणि विरोधी पक्ष नेते  धनंजय मुंडे  वंजारी समाजाचे आहेत. पुरोगामी मुलुखमैदानी तोफ म्हणून सध्या गाजत असलेले जितेंद्र आव्हाड वंजारी आहेत. माजी मंत्री लक्ष्मण ढोबळे हे दलित आहेत. माजी प्रदेशाध्यक्ष मधुकर पिचड आदिवासी (एस टी) आहेत. तर आजी प्रदेशाध्यक्ष सुनील तटकरे हे गवळी आहेत. माजी मंत्री जयदत्त क्षीरसागर हे तेली आहेत. माजी केंद्रीय मंत्री प्रफुल्ल पटेल हे पटेल समाजाचे आहेत. सुधाकरराव नाईक यांचे पुत्र लमाण, बंजारा. माजी उप मुख्यमंत्री आणि सार्वजनिक बांधकाम मंत्री छगन भुजबळ माळी आहेत. प्रवक्ते नबाब मलिक हे मुस्लिम आहेत.

विचार करा. राष्ट्रवादी हा जातीयवादी किंवा मराठ्यांचा अनुनय करणारा पक्ष असता तर या सर्व लोकांना एवढी मोठमोठी पदे आणि सत्तेत वाटा मिळाला असता काय ?

लक्षात ठेवा. सनातनी आणि प्रतिगामी लोकांना जरब असणारे शरद पवार हे आजघडीचे एकमेव पुरोगामी नेतृत्व आहे. कोणाच्याही कसल्याही अपप्रचाराला बळी पडू नका. अश्या जातीयवादी विखारी मानसिकतेच्या लोकांना जागेवरच चोख प्रत्त्युतर द्या.

©सुहास भुसे

वाद आणि वास्तव

     “प्रजेला काबूत ठेवण्यासाठी फक्त दोनच गोष्टी हव्यात, ब्रेड अँड सर्कसेस (भाकरी आणि करमणूक)” हे सुप्रसिद्ध रोमन तत्वज्ञ जुव्हेलीन याचे उद्गार आहेत. हे हताश उद्गार त्याने कॉलासियम मधले रक्तरंजित खेळ बघून काढले होते. आदर्शवाद आणि जगण्याची उच्च मुल्ये यांनी सत्ता आणि मानवाची सुप्त पाशवी वृत्ती यापुढे पत्करलेली शरणागती म्हणजे हे उद्गार. सध्या भारतात आणि महाराष्ट्रात जे काही सुरु आहे त्यावरून यातील भाकरी चा अर्धा भाग वगळून करमणुकीच्या अर्ध्या भागावर देशात मोदी सरकार आणि राज्यात फडणवीस सरकार यांनी पूर्ण लक्ष केंद्रित केले आहे असेच दिसते. नक्कीच हे दोघे जुवेलीनचे वाचक असावेत.

     भाजपा सत्तेवर येऊन फडणवीस मुख्यमंत्री झाले तेव्हा जणू पेशवाई पुन्हा अवतरली असा जल्लोष अनेकांनी साजरा केला होता. देशात आणि केंद्रात जणू धर्म राज्य आले. साधू, साध्व्या, महंत अश्या धर्माच्या दलालांची किंमत अचानक वाढली. आणि त्यांच्या बेताल जिव्हा अनिर्बंध बडबड करू लागल्या. अनेक वादग्रस्त मुद्दे पुढे आणले जाऊ लागले. पैकी कित्येक मुद्दे तर थेट सरकार प्रायोजित होते. या सर्व मुद्द्यांचा जनतेचे लक्ष विकासाच्या मुद्द्यावरून विचलित करण्यासाठी सफाईदारपणे वापर करून घेण्यात आला.

     आज राज्यात सर्वत्र अभूतपूर्व दुष्काळ आहे. काही मोजक्या भागात नाममात्र सरकारी उपाययोजना हातचे राखून राबवल्या जात आहेत. आणेवाऱ्या बदलून अनेक भाग दुष्काळी योजनांपासून वंचित ठेवण्यात आले आहेत. सर्व शेतमालाचे दर पडले आहेत. शेतातील माल शेतातच अक्षरशः सडत आहे. अनेक भागात पाण्याचे भयंकर दुर्भिक्ष्य आहे. लातूरला महिन्यातून एकदा पाणी येते. तिथे जमावबंदीचे कलम १४४ लागू झाले आहे. लोक पाण्यासाठी एकमेकांचा जीव घेतील अशी भयंकर परिस्थिती आहे. गुरे ढोरे खपाटीला गेलेली पोटे घेऊन शेवटचे आचके देत आहेत. अनेक भागात आज न उद्या चारा छावण्या सुरु होतील या आशेवर शेतकरी आला दिवस ढकलत आहेत. विहिरी बोअर कोरड्या पडल्या आहेत. टँकर चा पत्ता नाही. वीज भारनियमन जैसे थे आहे महागाई गगनाला भिडली आहे. अनेक जीवनावश्यक गोष्टींच्या किंमती दिवसेंदिवस वाढत आहेत. पेट्रोल डीजेल चे जागतिक दर आणि भारतातील दर यांच्यात प्रचंड तफावत आहे. जगणे अधिकाधिक कठीण होत चालले आहे. सरकार नावाची व्यवस्था अस्तित्वात तरी आहे का अशीच शंका यावी असे एकंदर वातावरण आहे. शेतकऱ्याच्या आणि शेतीच्या जीवनमरणाचा प्रश्न उभा ठाकला आहे. पण यावर कोठे चर्चा होताना दिसत नाही.

     आपण सहज न्यूज चॅनेल वरील चर्चेच्या विषयांवर नजर टाकली किंवा फेसबुक, ट्विटर अश्या सोशल साईटस वर चक्कर टाकली तर काय दिसते? या जीवनाशी निगडीत मुद्द्यांवर कुठेही चर्चा होताना दिसत नाहीत. जणू काही हा दुष्काळ आणि समस्या या वेगळ्या प्लॅनेट वरच्या असाव्यात आणि समांतर प्लॅनेट वर काही वेगळ्याच घडामोडी सुरु असाव्यात. आणि दोहोंचा एकमेकांशी काही सबंध नसावा. सरकारच्या प्रारंभ काळात ब मो पुरंदरेंचा मुद्दा पेटवण्यात आला. गायीला मातेचा दर्जा आणि गोहत्याबंदी चा मुद्दा ऐरणीवर आणला गेला. याकुबची फाशी देखील खूप गाजली. शेषराव मोरे यांच्या पुरोगामी दहशतवादी या वक्तव्याने अनेक दिवस चर्चेला विषय पुरवला. त्यानंतर बाजीराव मस्तानी ने काही दिवस चर्चेला उत आणला. मधूनच सावरकरांना भारतरत्न देण्याची टूम काढली गेली. मधूनच आरक्षण रद्द झाले पाहिजे अश्या आशयाची वक्तव्ये सरसंघचालक करतात. FTII मधील गजेंद्र चौहान च्या नियुक्तीवरून अनेक दिवस रणकंदन माजले. शनी मंदिरात महिलांना प्रवेश आणि Happy to bleed ने गरादोळ माजवला. रोहित वेमुला प्रकरण असेच परस्परविरोधी वक्तव्ये आणि कृती करून पेटवण्यात आले. त्याचे पडसाद विरतात न विरतात तोच JNU मधील कन्हैयाच्या लोकल इश्यु ला नॅशनल इश्यु बनवले गेले. चुकीच्या पद्धतीने प्रकरण हाताळून खोटे विडीओ बनवून धग तेवत ठेवण्यात आली. कायदा आणि यंत्रणा हातात असताना वेगळ्या स्त्रोतांमार्फत वेगळ्या पध्दतीने पद्धतशीरपणे या प्रकरणाला हवा देण्यात आली. देशभक्ती आणि देशद्रोह मुद्द्यावरून सध्या भवंती न भवंती सुरु आहे. आणि आता अगदी ताजे वक्तव्य. श्रीहरी अणे यांचे. विदर्भासोबतच मराठवाडाही स्वतंत्र राज्य झाले पाहिजे.

     सर्वच आघाड्यांवर आलेले अपयश झाकण्यासाठी सरकार असे वाद मुद्दाम प्रायोजित करत आहे हे सर्व पूर्वनियोजित पद्धतीने घडवून आणले जात आहे अशी शंका घेण्यास बराच वाव आहे. भावनिक मुद्द्यावर राजकारण करणे ही हिंदुत्ववादी पक्षांची आणि त्यांच्या मातृसंघटनांची खासियत राहिली आहे. तथापि हे सर्व भावनिक मुद्दे बाजूला ठेवून फक्त विकासाच्या मुद्द्यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल. संविधानाचे निसंदिग्ध पालन केले जाईल अशी ग्वाही देत अच्छे दिनचे स्वप्न दाखवत भाजपा सरकार सत्तारूढ झाले. आणि सत्तेवर येताच हे सर्व हवेत विरून गेले. विकासाला बगल देत आपला जुना नेहमीचा, ठेवणीतला अजेंडाच सरकारने बाहेर काढला आहे.  जनतेच्या करमणुकीची अर्थात सर्कसेसची विविध वादग्रस्त मुद्दे प्रायोजित करून सोय केली जात आहे. आणि याच्या आड आपली कर्तुत्वशून्यता, नाकर्तेपणा आणि अपयश झाकले जाईल अस या लोकांना वाटत असेल तर तो त्यांचा भ्रम आहे. जनता सुजाण आहे. ती सत्तेवर आणू शकते तसेच  सत्ता उलथून टाकण्यास ही तिला वेळ लागणार नाही.

© सुहास भुसे

रहे ना रहे हम : प्रियदर्शिनी इंदिरा

     आधुनिक भारताच्या इतिहासातील सर्वात वादळी व्यक्तिमत्व म्हणजे इंदिरा गांधी. अनेक भल्या बुऱ्या गोष्टींसाठी त्यांची कारकीर्द नेहमी वादळी म्हणून चर्चेत राहिली. भारतात सद्यस्थिती मध्ये अनेक प्रश्न समस्या आहेत. प्रत्येक राज्यकर्त्यापुढे त्या असतातच. देशहिताच्या निर्णयाआड येणारे अनेक दबावगट असतात. हा सर्व दबाव झुगारून देऊन प्रबळ राजकीय इच्छाशक्तीचे दर्शन घडवत योग्य वेळी योग्य निर्णय घेणारा राज्यकर्ता त्याचे आणि त्याच्या देशाचे नाव इतिहासाच्या पानावर सुवर्णाक्षरांनी लिहून ठेवतो. नेमक्या याच प्रकारच्या नेतृत्वाची इंदिरा गांधीनंतर भारतात सदैव उणीव भासली आहे. अनेक समस्यांवर बोलताना इंदिराजींचे विरोधक देखील खाजगीत का होईना म्हणतात कि आज इंदिराजी हव्या होत्या. यातच इंदिराजींच्या महत्तेची, एकमेवाद्वितीयतेची बीजे आहेत.

     इंदिराजींनी अनेक कठोर आणि कणखर निर्णय त्यांच्या कारकिर्दीत घेतले ज्यांची गोड फळे आज आपण चाखतो आहोत. यातला सर्वात मोठा प्रसंग बांगलादेशमुक्ती संग्राम अर्थात पाकिस्तानच्या विभाजनाचा. ३ डिसेंबर १९७१ रोजी पाकिस्तानने कुरापत काढत भारतावर हल्ला केला. पाकच्या हवाईदलाने आपल्या ११ हवाई तळांवर व रडार केंद्रांवर हल्ले चढवले. मग भारताने युद्ध घोषित करत १३ दिवसात मोठ मोठ्या वल्गना करणाऱ्या पाकिस्तानला बिनशर्त शरणागती पत्करण्यास भाग पाडून पाकचे विभाजन करत बांगलादेश हे स्वतंत्र राष्ट्र निर्माण केले. यावेळी प्रचंड आंतरराष्ट्रीय दबावाला झुगारून देत मोठ्या मुत्सद्देगिरीने इंदिराजींनी राजकीय आघाडीवरही बाजी मारली. अमेरिकेने इंदिराजीवर दबाव आणण्यासाठी सातवे आरमार बंगालच्या उपसागरात तैनात केले होते. पण त्यांना अखेर हात चोळत माघारी जावे लागले. एक सर के बदले हम दस सर लाएंगे वाल्यांसाठी हा प्रसंग दीपस्तंभ ठरू शकेल.

     अणुस्फोट परीक्षणाचा असाच महत्वाचा निर्णय. “आणि बुद्ध हसला” या सांकेतिक शब्दांनी प्रसिद्ध असलेला हे अणुस्फोट परीक्षण इंदिराजींच्या काळात करण्यात आले. बँकाच्या राष्ट्रीयीकरणाचा असाच एक कणखर निर्णय इंदिरांनी घेतला. ४० वर्षापूर्वी सर्व बँका या व्यापारी बँका होत्या. आजच्या प्रमाणे सामान्य माणसाला तेव्हा बँकेत प्रवेश नव्हता. बँकेत खाते उघडता येत नसे, पैसे ठेवता येत नसत अगर कर्ज मागता येत नसे. भांडवलशाही व्यवस्थेत गरीबाला केंद्रस्थानी आणत इंदिराजींनी १९६९ साली १४ व्यापारी बँकाचे राष्ट्रीयीकरण केले. आज भारतीय राजकारणावर बड्या उद्योगपती व पैसेवाल्या धेंडांची असलेली मजबूत पकड पाहता हा निर्णय घेताना इंदिराजींना किती प्रचंड दबावाचा सामना करावा लागला असेल याची कल्पना येते.

     हरितक्रांतीच्या जननी देखील इंदिराजीच. तत्पूर्वी परदेशातून धान्याची आयात झाल्यावरच रेशनवर गरिबांना धान्य मिळत असे. पण पाणी, संकरित बियाणे, रासायनिक खते आणि हमी भावाने धान्य खरेदी या चतुसूत्री हरितक्रांतीची इंदिराजींनी घोषणा केली जणू जादूची कांडी फिरली. पंजाब हरियाना मध्ये गव्हाची विक्रमी उत्पादने निघाली. भारतातील धान्याची कोठारे ओसंडून वाहू लागली आणि सन १९७४ नंतर भारताने अन्नधान्याची आयात पूर्णपणे बंद केली ते आजतागायत. आज धान्य निर्यात करणाऱ्या २० प्रमुख देशातला भारत एक देश आहे.

     आणि एक कठोर निर्णय जो त्यांच्या प्राणाचे बलिदान घेऊन गेला. तो म्हणजे भिंद्रानवाले या खलीस्तानवादी अतिरेक्याला सुवर्णमंदिरात कंठस्नान घालण्यासाठी केलेले ऑपरेशन ब्लू स्टार. विमान अपहरण प्रसंगी अतिरेक्यांपुढे गुढघे टेकत, त्यांच्या मागण्या मान्य करत आपल्या राज्यकर्त्यांनी घातकी अतिरेक्यांना कसे सोडले ते जगाने पाहिले. अश्या पार्श्वभूमीवर इंदिराजींच्या निर्णयाचे वेगळेपण ध्यानात यावे. पाकिस्तानच्या मदतीने स्वतंत्र खलिस्तान या राष्ट्राची घोषणा करत मोठ्या शस्त्रसाठ्यासह भिंद्रानवाले सुवर्णमंदिरात लपून बसला होता. सुवर्णमंदिरातच या राष्ट्राचा ध्वज फडकवून उदघोषणा करण्याचा त्याचा बेत समजताच इंदिराजींनी लष्करी कारवाईचा निर्णय घेतला जो त्यांच्या प्राणावर बेतला. ३१ ऑक्टोबर १९८४ रोजी या कारवाईचा बदला म्हणून इंदिराजींच्या शीख अंगरक्षकांनी त्यांच्यावर गोळ्यांचा पाऊस पाडला आणि या तेजस्वी पर्वाची अखेर झाली.

     आज १९ नोव्हेंबर. या भारतमातेच्या कणखर, थोर सुपुत्रीची जयंती. या तेजस्वी विद्द्युल्लतेला विन्रम अभिवादन _/\_ .

©सुहास भुसे.

किस्से ग्रामपंचायत निवडणुकीचे

 

     आज अनेक कार्यकर्त्यांनी आपापल्या घरी खूप दिवसांनी शाकाहारी जेवण घेतले. अनेकजणांना जेवण बेचव लागल्याने तापातून उठल्यासारखा फील येत होता असे समजते. १५ -२० दिवसांपासून गावोगाव मटनावळी सुरु होत्या. त्यामुळे आबू गबू कार्यकर्त्यांची चंगळ होती. एका उमेदवाराचे बोकड खाऊन ढेकर दुसऱ्या उमेदवाराच्या गोटात जाऊन देणारेही अनेक महाभाग होते. हरेक गावात रोज चार चार ठिकाणी बोकडे पडत होती. कोंबड्यांची तर बेसुमार कत्तल झाली. त्यामुळे महाराष्ट्रातील कोंबड्या व बोकड यांच्या संख्येत लक्षणीय घट झाल्याने जागतिक पर्यावरण विभागाने चिंता व्यक्त केली आहे असे समजते. आज मात्र फुकटची ढोसायला न मिळाल्याने तोंडे लटकववून पण पूर्ण शुद्धीत आपापल्या घरी बसून असलेल्या नवऱ्याची सुवासिनींनी पंचारती घेऊन पूजा केल्याच्या बातम्या आहेत.

     अनेक ढाबेवाले देखील आज गल्ल्यावर न बसता घरीच विश्रांती घेत आहेत. घरातील सर्वांना एकत्र बसवून मागील अनेक दिवसात वेळ न मिळाल्याने मोजायचा गल्ला पोत्याने मध्ये ओतून घरातील सर्वजण बाजूला बसून नोटा जुळवत होते. अनेकांनी या कामासाठी तात्पुरते अकाउंटंट नेमल्याचे समजते. तसेच विविध गुंतवणूक योजना घेऊन  विमा एजंट, पतसंस्था प्रतिनिधी व बँक प्रतिनिधी यांचा ढाबेवाल्यांच्या घरी राबता दिसून आला.

     अनेक कार्यकर्त्यांच्या बुडाला वडाप व एस टी बस शिवाय दुसऱ्या सीट चा स्पर्श झालेला नसताना मागील अनेक दिवसात मात्र आलिशान एसी तवेरा मधून फिरण्याची सवय लागल्याने आज पुन्हा आपल्या सायकली व मोटारसायकलींच्या सीटावर टेकताना अनेकांची बुडे कुरकुरत होती. अनेकांच्या बुडाला आगी लागल्याचे वृत्त आहे.

     मागील काही दिवसांत रोज मटन चिकन दाबून हानल्याने अनेकांना आज मळमळ वांत्या व जुलाब त्यांच्या तक्रारी सुरु झाल्या. मदिरेच्या भयंकर माऱ्यामुळे अनेकांना मुत्रपिंडाच्या किरकोळ तक्रारी उद्भवल्या. डॉक्टर वर्गात मात्र पेशंटच्या रांगा पाहून समाधानाचे वातावरण आहे.

     इतके दिवस पोरगा गावात मोकाट चकाट्या पिटत फिरतो म्हणून बोंबा मारणाऱ्या मातापित्यांनी आज मात्र आपापल्या दिवट्याची आलाबला घेऊन दृष्ट काढल्याचे समजते. कारण कधी नव्हे ते पोरग रोज घरात नोटांची बंडले आणून फेकत होत. अनेकांनी नवीन फक्कड बुलेटच्या ऑर्डरी बुकिंग केल्याचे कळते. अनेक गावात मताला ५ हजार असा रेट पडला होता. त्यामुळे अनेक उमेदवारांनी ज्यांच्या घरात ६ - ७ मते आहेत त्यांना स्वत: च कोऱ्या करकरीत मोटारसायकली घेऊन दिल्या. त्यामुळे मतदार राजांची दिवाळी यंदा आनंदात जाणार आहे.

     यमनाबाईचे खाऊन गंगुबाईचे गाऊन शांताबाईसंगे जाणारे अनेक कुटनीतीज्ञ काल मतदानादिवशी उघडे पडले. अश्या लोकांना आज उमेदवार शोधत होते. पण या चाणाक्ष लोकांनी यशस्वी दडी मारून ८-१० दिवस गाव वर्ज्य केल्याचे समजते.

 ©सुहास भुसे

एक होती लोकशाही

     भारतीय लोकशाहीने पाहता पाहता पासष्टी गाठली आहे. पण जितकी जुनी होते आहे तितकी ती परिपक्व होते आहे का ? की उत्तरोत्तर तिची अपरिपक्वताच वाढत चालली आहे ? खरच विचार करण्यासारखा प्रश्न आहे हा. देशात धार्मिक उन्माद वाढत चालला आहे. जातीपाती वगैरे समस्या जैसे थे आहेत. नव्हे उलट जातीय अस्मिता आधी कधी नव्हत्या इतकी मान वर काढत चालल्या आहेत. राजकारण म्हणजे तर सामान्य लोकांसाठी फक्त टीकेचा आणि कलंकित विषय बनला आहे. सर्व समाजाने ज्यांच्याकडे आशेने पाहावे अशी आदराची स्थाने कमी होत चालली आहेत. दाभोळकर, पानसरे, कलबुर्गी अश्या विचारवंतांचे राजरोस खून पाडले जात आहेत. ही वाटचाल फारशी आशादायक नाही.

     धर्म, जात यात आपल्या जाणीवा संकुचित करून टाकण्याच्या काळात लोकशाही मूल्यांबाबत प्रबोधन ही गरजेची बाब होऊन बसली आहे. शालेय अभ्यासक्रमातला २० गुणांचा नागरिकशास्त्र विषय १०० गुणांचा करण्याची हीच वेळ आहे. संपूर्ण जगाने सार्वभौम लोकशाहीची कल्पना ज्या ग्रीस कडून उचलली त्या ग्रीसचे हजारो वर्षापूर्वीचे समृद्ध लोकशाहीचे तत्वज्ञान आजही आपल्याला ललामभूत ठरावे. “ मी अथीनियन नव्हे, मी ग्रीक नव्हे, मी जगाचा नागरिक आहे.” हे महान ग्रीक तत्वज्ञ सोक्रेटीसचे उद्गार आहेत.

सॉक्रेटीस

     एक मजेशीर पण उद्बोधक किस्सा.

     अथेन्स मधला लोकशाहीचा प्रारंभ काळ. कारभार चालवण्यासाठी दरवर्षी चिठ्ठ्या टाकून लकी ड्रो पद्धतीने ५०० लोकांचे एक मंडळ निवडण्यात येई. एका सभासदाला दोनदा काम करण्याची संधी मिळे. या पद्धतीने प्रत्येक नागरिक कधी ना कधी या प्रक्रियेचा घटक बनतच असे. हे ५०० लोक दर दहा दिवसांनी एक सभा घेऊन त्यात विविध समस्यांवर चर्चा करून निर्णय घेत असत. या लोकांना जर या ५०० जनात कोणी अयोग्य वाटत असेल किंवा जनहितविरोधी कारवाया करत असेल तर त्याला बाहेर काढण्यासाठी एक पद्धती होती. त्यानुसार अश्या अयोग्य सभासदांसाठी नकारात्मक मतदान घेतले जाई. खापराच्या तुकड्यावर नाव कोरून मत दिले जाई त्याला ऑस्राकॉन म्हणत. यात ज्या सभासदाला सर्वात जास्त मते मिळत त्याला दहा वर्षे अथेन्स सोडून जावे लागत असे.

     अरिस्टेडेस ( aristedes bc 530 to bc 468 ) नावाचा एक सांसद तेव्हा न्यायी, न्यायी म्हणून खूप गाजला होता. पण या कीर्तीचा त्याला थोडा गर्व झाला. तो त्याच्या वर्तनातून जाणवू लागला. तेव्हा सभासदांनी त्याची ही ‘ग’ ची बाधा उतरवायची ठरवली. या सभेसाठी जात असताना अरिस्टेडेस एका शेजारून चाललेल्या सभासदाशी बोलत होता. तो सभासद अरिस्टेडेसला ओळखत नसल्याने अरिस्टेडेसच्या तोंडावरच त्याने त्याची निंदा सुरु केली. व शेवटी म्हणाला या अरिस्टेडेसचा माज आज मी उतरवणार. त्याच्या विरोधी मतदान करणार. अस म्हणून त्याने स्वत:ला लिहिता वाचता येत नसल्याने मतदान करण्यासाठी नाव लिहून द्यायला खापराचा तुकडा अरिस्टेडेस पुढे धरला. क्षणभर हसून न्यायी अरिस्टेडेस ने आपल्या कीर्तीला जागत त्या तुकड्यावर त्याला आपले नाव लिहून दिले व त्यादिवशी झालेल्या मतदानात अरिस्टेडेस बहिष्कृत झाला. आणि तो फक्त एका मताने ! जे त्याने स्वत: च्या हाताने लिहून दिले होते.

     ही खरी समृद्ध लोकशाही आणि परिपक्व नेते व जनता ! ज्यांनी आपल्याला निवडून दिले आहे त्यांनी आपल्याला विचारलेला जाब केलेली टीका ज्या राजकारण्यांना सहन होत नाही त्यांनी खूप काही घेण्यासारखे आहे ना अरिस्टेडेस कडून. भारतीय लोकशाही देखील ही उंची लवकरच गाठो ही अंती शुभेच्छा !

     ©सुहास भुसे  

अरिस्टेडेस

अंजली दमानिया एक्सपोज्ड

   
     जय महाराष्ट्र चॅनेलवर आताच एक डिबेट बघत होतो. अंजली दमानिया (नाव ऐकल्यासारखे वाटते ☺) यांनी अजित पवार आणि अनिल गोटे यांच्यावर सिंचन घोटाळ्यासंदर्भात नवीन आरोप केले आहेत. कोणीतरी दमानिया बाईना wts app मेसेज पाठवला त्यानुसार ४५०० हजार कोटींची कंत्राटे अजितदादांनी नातलगांना दिली वगैरे वगैरे. त्या विषयावर डिबेट होती. विलास गायकवाड नी त्यांना प्रथम बोलण्याची संधी दिली त्यांचे सर्व आरोप करून झाले. आणि नबाब मलिक यांनी प्रत्त्युत्तर द्यायला सुरवात केली.

     नबाब मलिक यांनी ओघाने अंजली दमानिया यांची थोडी पार्श्वभूमी सांगितली. त्याचे वडील, आजोबा हे आर एस एस मध्ये होते. त्यांच्या पतीने केलेला ८००० कोटींचा घोटाळा. त्यांनी खोट्या नावाने शेतकऱ्याच्या लाटलेल्या जमिनी...
 
     बस्स ...इतके ऐकून या बाईचा जो पारा चढला म्हणता की ज्याच नाव ते !
   
     2 ते 3 मिनिटे सर्वजण, विलास गायकवाड, नबाब मलिक, चर्चेतले इतरजण, पाहणारे माझ्यासारखे प्रेक्षक थक्क होऊन ऐकत होते आणि बाई थयथयाट करत होत्या.

     “ नबाब मलिक तुम्ही useless आहात( हे साधारण ५० वेळा म्हणाल्या) तुम्ही आणि तुमचा अजित पवार ची माझ्या नवऱ्याचे बूट पुसायची लायकी नाही. तुमचा शरद पवार जेवढा टैक्स भरतो त्यापेक्षा माझा नवरा जास्त भरतो. तुम्ही usless आहात. तुम्ही *** आहात , तुम्ही *** आहात. तुमच्यासारखी usless माणसे चर्चेत आहेत कळाल असत तर मी आलेच नसते ***....................................”  हुश्श !!! बाई आवरतच नव्हत्या.

     आपण एक महिला आहोत( मागाहून हा defence हमखास येतो ) , आपण एका चॅनेलवर live आहोत, लोक ऐकत आहेत, नबाब मलिक सर्वच बाबतील जेष्ठ आहेत, आपल्या बापाच्या वयाचे आहेत, जिची आपण उठता बसता बोंब मारत असतो ती संस्कृती, संस्कार वगैरे दमानिया बाई एका क्षणात विसरल्या. आणि शिवराळ भाषेत एखाद्या गावगुंडासारख अरे तुरे च्या भाषेत तांडव सुरु केले.

     साधी सरळ गोष्ट आहे. तुम्ही दुसऱ्यावर आरोप करता. सोशल मिडिया वृत्तपत्रे इलेक्ट्रोनिक मिडिया यातून त्यांची बदनामी करता. इतकी प्रचंड बदनामी करूनही ती व्यक्ती दुरुत्तरे करत नाही. आणि एक ओळीचा आरोप होताच तुम्ही आपण कुठे आहोत विसरून थयथयाट सुरु करता.

     सिंचन घोटाळा जर झाला असेल... तुम्ही सरकार मध्ये आहात तुमच्या कडे यंत्रणा आहे. तुम्ही आरोप सिद्ध करा. कायदेशीर कारवाई करा. तुम्ही अन्य पक्षात आहात, समाजसेवक (??)  आहात, तुमच्याकडे पुरावे आहेत, तर  योग्य यंत्रणेकडे सादर करा. तपास कामात मदत करा. अस मिडियाबाजी करण्यामागे बदनामी करण्यापलीकडे कोणता हेतू असू शकतो? बर हे ही ठीक आहे. अस मिडियामधून कित्येक वर्षापासून राष्ट्रवादी आणि कॉंग्रेसविषयी रान उठवले जात आहे. सोनिया गांधी मनमोहन सिंग शरद पवार अजित पवार यांच्याविषयी अश्लील, गलिच्छ फोटोशॉप छायाचित्रे, विनोद केले जात आहेत. पण यावर चिडून कोणी नेत्याने तर सोडाच पण कोणी कार्यकर्त्याने देखील काही दुरुत्तरे, शिवीगाळ, इव्हन तक्रार केल्याचे देखील ऐकिवात नाही.
मग जे लोक आरोप करतात त्यांना थोडस प्रत्युत्तर देखील सहन का होऊ नये ?

     The best defense is good offense.  हे डिबेट चे सार्वत्रिक सूत्र आहे. त्यानुसार नबाब मलिक बोलले तर त्यांचे काय चुकले ? ज्याने कधीच काही पाप केले नसेल त्याने दगड मारावा. तुमचेच हात जर भ्रष्टाचारात बरबटलेले असतील तर इतरांवर आरोप करून त्यांची बदनामी करण्याचा तुम्हाला नैतिक अधिकार नाही.

     एकंदर अजित पवारांना expose करायला गेल्या आणि स्वत: च expose होऊन बसल्या अशी अंजली दमानिया बाईंची स्थिती झाली.

पारावरच्या गप्पा आणि सत्तेचे डोळे

" रंगे जरा देवळात जाऊन येतो ग वाइच "
दगडूने पायतान पायात सरकवत दारातूनच रंगुला आवाज दिला. दिवसभर रानात राबुन आलेला शीन देवळाच्या पारावर बसून दोस्तांसंग चार गप्पा हानल्या की वाइच हलका होत असे.
देवळाच्या पारावर चौगुल्याचा शिरप्या ,नकटा दत्तू , तिमान्या उर्फ सदया आन शिवा मास्तर ही दगडूची दोस्त मंडळी नुकतीच जमा झाली होती.

" तिमान्या, काढ चंची, वाइच पान खाऊ दे मर्दा !"पारावर आलकट पालकट बैठक जमवत दगडूनं फरमाइश केली.
चंची त्याच्यापुढ करत तिमान्यानं इचारल.
 "का र दगड्या ..लई ढेपाळल्यावनी दिसायलाच मर्दा !"
चंचीतुन दोन चांगली जूनवांन पान काढुन त्यांच्या शिरा खुडत दगडू म्हणाला,
" आर कामानं पिट्टा पडायलाय.. तिच्या बायली काय काम म्हणाव का स्वाॅंग बागायतीतल, ..कितीबी वड़ा वसरतच नाय "
शिरप्या न मान कलती करून इचारल
 "एवढा काय नांगुर वडला र दगड्या ?"
एव्हाना चांगला मस्त जमवलेला विडा तोंडात टाकत दगडू म्हणाला..
" आर काल कांद्याच्या रोपाला सारं सोडल व्हत..आज इळभर ढेकळ हावार केली रॉप टाकल भिजीवल बग ..यंदा बक्कळ कांदा करणार हाय "
शिवा मास्तरन हे ऐकून च च च केल.
"का व मास्तर..चूक चूक करायला काय झाल ?"
दगडून इचारल ..
" अरे काही उपयोग नाही बाबांनो. कांदावाला शेतकरी यंदा माती खाणार "
हे ऐकून चरका बसला दगडूला ..
"मास्तर तुमी कवपसन भाकनुक करायला लागले "

" अरे भाकनुक नाही दगडू.. अरे मोदीनी निर्यातमूल्य वाढवलय 175 रु. नी कांद्याच. आता कांदा निर्यात करने व्यापाऱ्याना परवडणार नाही. म्हणजेच निर्यात होणार नाही, मग मागणीपेक्षा पुरवठा जास्त झाल्यावर जे होते तेच होईल."
क्षणभर शिवा मास्तर च्या तोंडाकडे स्तब्ध होऊन बघत बसले समदे.

"जाऊंदे मरू दे तिच्यामारी कांद्याचा ह्यो न्हेमीचाच वांदा हाय, गेला बाजार उस तर कुठ जात न्हाय"
चौगुल्याच्या शिरप्याची आशा लई अनंत.

"आता हाय का , राजाला दिवाळी म्हायीतच न्हाय म्हण कि, लेका शिरप्या पुढच्या हंगामात उसाला १२०० रु टन भाव जाहीर झाला."
नकट्या दत्तू ने बॉम्ब टाकला.
"मायला कायतर बदल होन, म्हणून मुदीला डोक्यावर घेतल आमी, आन यानी त शेतकऱ्याच्या डोस्क्यावर मीरं वाटल कि ओ !"
तीमान्या हळहळला.
"अरे याचं कस झालय माहित हाय का.. तुम्हाला एक गोष्ट सांगतो"
शिवा मास्तर ची गोष्ट म्हणताच सगळे सावरून बसले.
..

"फार फार वर्षापूर्वी एका विहिरीत काही खोडकर पोर पोहत होती. दणादण उड्या ठोकत होती. पाणी उडवत होती. आणि त्यांची मौज चालली होती.आणि एक मुलगा मात्र काठावर उदास होऊन बसला होता. त्याच्या डोळ्यात पाणी होत.
त्याला हि मौज करता येत नव्हती. कारण तो ठार आंधळा होता.
वरून शंकर पार्वतीच विमान चालल होत. पार्वतीला या पोराची फार द्या आली.
तिने शंकराकडे हट्ट धरला कि या पोराला डोळे द्या. शंकर महाज्ञानी. म्हटले नको. आग बाई तो आहे तसाच ठीक आहे.
मग काय बालहट्ट राजहट्ट आणि स्त्रीहट्ट यापुढे कोणाचे काय चालते काय?
शंकर म्हटले तथास्तु !
आणि इकडे या पोराला डोळे आले. पोरग क्षणभर बावरल. इकड तिकड बघितले. कपडे काढले अन दाणकन ठोकली कि ओ उडी.
मिनिट दोन मिनिट पोरग शांत पोहोल आणि मग ......
दावला कि ओ रंग . याच्या अंगावर उडी टाक. त्याच्या अंगावर पाणी उडव..
अस करत करत या पोराने धर पोरग कि बुडव पाण्यात...धर पोरग की बुड्व पाण्यात असा एककलमी कार्यक्रम सुरु केला.
ते दावून मंग शंकर पार्वतीला म्हणले बग मी सांगत होतो ना ते पोरग आंधळच ठीक होत म्हणून.
हे मोदी सरकारच बी असच झालय बगा. सत्ता नव्हती तवर ठीक होत. गरिबावाणी काठावर बसून तत्वज्ञान सांगत व्हते.
आता सत्ता मिळाली की चालू झाला यांचा एककलमी कार्यक्रम ' धर शेतकरी कि बुडव पाण्यात, धर शेतकरी कि बुड्व पाण्यात."
..

इकडे हसून हसून मंडळीची मुरकुंडी वळली होती.
शिरप्या लोळत होता. दत्तूच मुंडास पडल खाली. तीमान्या पोटावर हात दाबत खदखदत होता.
दगडूने हि मनसोक्त हसत डोळ्याच्या कोपऱ्यात साचलेल पाणी पंच्यान अलगद पुसलं.

रंगुची गल्लीवारी, इज्जत आणि बरकत

रंगु पायात पायताने सरकवत दारातूनच म्हणाली " मी जरा सखुकड़े जाऊन येते हो !"

मोरीकडे भांडी घेऊन जाणारा तिचा नवरा दगडू थबकला.

"अग आज मला भांडी धुवायला धूणी धुवायला स्वयंपाक आणि केर सारायला बी मदत करती म्हणली होतीस. उद्या म्हणजे तुमचा "अच्छे दिन"    ची सुरवात असल म्हणली होतीस. का समद 'जुमल ' होत ते ?"

त्याच बोलण संपेस्तो रंगुने लांब रान कातरले होते.
..

सखुच्या घरी चहापाणी झाल्यावर मनकी बात ला सुरुवात झाली.
सासुचा आणि नव-याचा आवडता विषय येताच रंगु रंगू लागली.

" अग माझ्या आधी यांच्या घरात सगळी बजबजपूरी करून टाकली होती या ' माँ बेटे के कारभार ने ' !! सासु सगळ चांगल चुंगल तुंप बिंप चोरून मारून ओरपायची. सासु सुटली होती अन बाकीची झाली होती पाप्याची पितर ..अन आमचे हे म्हणजे त निव्वळ ध्यान ..मौनीबाबा ..(खुसुर पुसुर खुसुर पुसुर बराच वेळ ) "

"येते ग जरा यश्वदे कड़े जाऊन .." म्हणून रंगु ने सखुचा निरोप घेतला.

..
यश्वदेशी तर रंगुचा ' पुराना नाता '
मग 'मन की बात ' ला काय तोटा ?
रंगु यश्वदेच्या गळ्यात पडून हमसुन हमसुन सांगू लागली..

" फार फार ग दुस्वास करतात माझा घरची माणस. सगळे ऐतखाऊ माजलेले बैल आहेत नुसते. मी एकटी कामाचे डोंगर उपसत असते . पण मेल्यांना जरा सुद्धा कदर नाही ग ..उलट मी काम करते म्हणून जळतात माझ्यावर मूडदे.. .(खुसुर पुसुर खुसुर पुसुर बराच वेळ ) "

" येते ग यमुना कड जाऊन " म्हणत रंगुने यश्वदेचा निरोप घेतला.

..
यमुना तर रंगुची बालमैत्रीण. तिच्याकड़े तर 'बचपन से आना जाना '
चहासंगे किरकोळ गपशप झाल्यावर खरी मन की बात सुरु झाली.
रंगु जरा जास्तच जोमात होती.

" अग तुला म्हणून सांगते यमुने माझ लगीन झाल तव्हा आमच्या फेकाडे घरान्यात काही मंता काही राम नव्हता. समद्याना लाज वाटायची आपण या फेकाडे घराण्यात जन्म घेतला म्हणून..घराला घरपण म्हणून नव्हतं बग कसल. पण मी हिथल माप वलंडल आन यांच घरच आबादान झाल बग. ह्यांची कीरत वाढली गल्लीतल्या न्हान थोर बाप्प्यांची लाइन लागू लागली आमच्या घरी माझ्यामूळ...(खुसुर पुसुर खुसुर पुसुर बराच वेळ ) "

"दिवस कलला ग पार येते मी आता " म्हणत रंगूने यमुनाचा निरोप घेतला..

" तुझ्याच घरी जातिया नव्ह " ह्या यमुनेच्या कुत्सित प्रश्नाकडे दुर्लक्ष करत तिने रान कातरले.

..
"आले व मी..जरा चहा त टाका वाइच दोन कप " पायतान काढत रंगु ने आड्डर सोडली.
दारातच पायपुसन झटकत उभा असलेला दगडू तिच्याकड कावून बघू लागला.

" रंगे का मून दिवसभर कामधंदा सोडून गावभर उंडारतीच ग ?"

रंगु ने रागाने दगडूकड़े एक तुच्छ कटाक्ष टाकला. आणि ठसक्यात म्हणाली,

" हे पाव दगडोबा , तुमासनी अक्कल मून काय ती न्हायच. आवो मी जर बाहेर फिरली नाय तर गल्लीत तुमची इज्जत कशानी वाढील. अन माणसात मी उठली बसली न्हाई त तुमच्या पीठाच्या गिरणीच्या धंद्याला बरकत कशी येईल ?"

रंगीच्या उंडारण्यामुळे आपली इज्जत कशी वाढेल आणि बरकत कशी येईल याचा हातात पायपुसन घेऊन विचार करत स्तंभित झालेल्या दगडुला तसाच सोडून रंगु कुर्र्यात आत निघुन गेली.

-@सुहास भूसे.