ढोंगी प्रतिगांधी

अण्णा हजारे ! एकेकाळी राळेगणसिद्धिचे गांधी म्हणून अण्णा हजारेना लोक ओळखत असत. अण्णांच्या लोकपाल आंदोलनात सगळा देश त्यांच्या मागे उभा राहिला. लोक अण्णांमध्ये आपल्या प्रिय बापुंना बघत. बापुंसारख कोणीतरी या देशात असावे या लालसेपोटी ते अण्णांच्या दोन तासाला बदलल्या जाणाऱ्या, कधीही एक सुरकुतीही नसणाऱ्या शुभ्र धवल परीटघडीच्या कपड्यांकडे दुर्लक्ष करत. तो महात्मा आयुष्यभर एक साधा पंचा नेसुन वावरला हे लोकांना ठाऊक नसे अस नव्हे. महात्म्याचे खपाटीला गेलेले पोट, गाल, बारीकशी कुडी आठवत लोक अण्णांचे लाली चढलेले, वर येणारे गाल बघत असत. महात्म्याच्या तोंडावरचे जनसेवेचे, सत्याच्या प्रयोगांचे तेज आठवत अण्णांच्या तोंडावर चढणारे सुखाचे तेज बघत असत.
बापुंचा अराजकीय वारस म्हणून अण्णाना हजार गोष्टी लोकांनी माफ करून टाकल्या. कॉंग्रेसचे सरकार पाडण्यात, सरकारविरोधी जनमत तयार करण्यात अण्णाचा फार मोठा हात होता.

सरकार बदलले. लोकपाल गंगेला मिळाले. घोटाळे नव्या दमाने सुरु आहेत. पण अण्णानी जे तोंडाला कुलुप लावले आहे ते उघडायचे नावच नाही. जणु यूपीए चे सरकार पाडणे हेच त्यांचे अवतारकार्य होते. अण्णा अजुनही क्वचित तोंडाचे कुलुप किलकिले करतात ते पवारांवर आरोप करण्यासाठीच. पण लोकांनी आता या ढोंगी नकली गांधीला पुरते ओळखले आहे. त्यामुळे त्यांच्या आरोपांची त्यांचे पित्तेही दखल घेत नाहीत. मिडिया आणि जनता तर दुरच. अण्णा हे प्रतिगांधी नसून सरकारराज मध्ये दिलीप प्रभावळकरांनी साकारलेले महापाताळयंत्री रावसाहब आहेत हे लोकांच्या लक्षात आले आहे.
एका गालावर मारली तर दूसरा गाल पुढे करा म्हणणाऱ्या त्या थोर महात्म्याची शिकवण या  क्रोध, मोह ,मद ,मत्सर आदि षड्रिपुनी पोखरलेल्या ढोंगी माणसाने ज्या क्षणी ' फक्त एकच ? ' हे निर्लज्ज उद्गार काढले तेव्हाच धुळीला मिळवली आहे.
©सुहास भुसे

सत्तेचे डोळे आणि शेतकरी

आटपाट नगर होत. त्या नगराच्या बाहेर हिरवीगार बहरलेली शेते होती. शेतांमध्ये एक मोठी विहीर होती. त्या विहिरीत आजूबाजूच्या शेतकऱ्यांची गरिबांची मुले पोहोत होती. तिथे एक खाकी हाफचड्डी घातलेला मुलगा हातात कमळाचे फुल घेऊन उदास होऊन बसला होता. तो मुलगा आंधळा होता. त्याला मुलांचा कोलाहल ऐकू येत होता. त्यांचे खुशीत हसणे बोलणे ऐकू येत होते तसतसा तो अधिकच बापूडवाणा होत होता.

     वरून शंकर पार्वतीचे विमान चालले होते. पार्वतीने त्या मुलाकडे पाहिले. तिला खूप दया आली त्याची. तिने शंकराला विचारले
“अहो तो कमळ घेऊन बसलेला मुलगा इतका का उदास होऊन बसला आहे?”
शंकर म्हणाले,
“अग तो आंधळा आहे. त्याला बाकीच्या मुलांसारखे पोहता येत नाही म्हणून तो उदास बसला आहे.”
“मग तुम्ही त्याला डोळे द्या ना गडे.”
पार्वतीने शंकराकडे लाडिक हट्ट केला.
शंकर म्हणाले,
“अग बाई त्याला डोळे नाहीत तेच बरे आहे. जस ठेवलेय तस राहू दे.”
“ते काही नाही. त्याला डोळे द्या म्हणजे द्याच.”
शंकराने पार्वतीला परोपरीने सांगून पाहिले. पण ...बालहट्ट, राजहट्ट आणि स्त्रीहट्ट. या तीन हट्टापुढे आजवर कोणाचे काय चालले आहे? अगदी देव झाला तरी नवराच तो. दिले शंकराने. त्या आंधळ्या पोराला डोळे दिले.

     काठावर उदास होऊन बसलेल्या त्या आंधळ्या मुलाला अचानक डोळे आले. तो पटकन उठला. इकडे तिकडे बघितले. आणि धाडकन विहिरीत उडी ठोकली. एक दोन मिनिटे नीट पोहोला. मग त्याने सुरु केले. याच्या अंगावर उडी ठोक. त्याच्या तोंडावर पाणी उडव. विहिरीत लाटा कर. शेतकऱ्यांची पोरे बोंबलू लागली. तसा याला अधिकच चेव आला. मग याने निराळाच कार्यक्रम सुरु केला. धर पोराची मुंडी कि बुडव पाण्यात. धर पोराचा पाय कि ओढ पाण्यात. पोरांच्या नाकातोंडात पाणी जाऊन ती गुदमरू लागली. बोंबलू लागली. विहिरीत एकच कोलाहल माजला.

     वर आपल्या विमानातून शंकर पार्वती ते पाहत होते. शंकर म्हणाले, “ बघ प्रिये, मी तुला सांगितले होते की त्याला आंधळा म्हणूनच ठेवला आहे. तेच योग्य आहे त्याला डोळे नकोच. आता काय म्हणणे आहे राणीसरकारांचे?”

      पार्वती सगळा प्रकार पाहून खजील झाली होती. ती म्हणाली,” ठीक आहे घ्या त्याचे डोळे काढून.”
इकडे त्या मुलाचे डोळे अचानक गेले. त्याला काही समजेना काय झाले. मग सावकाश तो काठावर आला. आपली हाफचड्डी घालून कमळाचे फुल हातात घेऊन परत उदास होऊन मुलांचा दंगा ऐकत काठावर बसला.

     साठा उत्तरीची ही कहाणी पाचा उत्तरी सुफळ संपूर्ण.

तात्पर्य:- सत्ता आली म्हणून धर शेतकरी कि बुडव पाण्यात, धर शेतकरी की बुडव पाण्यात असा एककलमी कार्यक्रम सुरु आहे. सत्तेचे डोळे आले म्हणून उतू नये मातु नये. डोळे जसे येऊ शकतात तसेच जाऊही शकतात.
जय भोले शंकर !!!

डिजिटल इंडियाच्या कथा

प्रसंग -१
विठोबा नाक्यावर देवबा ची वाट पाहत बसला होता. एक टेम्पो भुर्रकन समोरून निघून गेला. त्यातल्या गुरांकडे ओझरती नजर टाकत विठोबाने पानाची चंची काढली. त्याचा विडा लावून होईस्तो ५-६ असे टेम्पो भर्रकन पास झाले. तितक्यात देवबा आलाच.
“ये मर्दा घे पान” म्हणत विठोबाने चंची पुढे केली.
“मायला लइच घुरदुळ दिसतुया उद्या. आपल कस निभल र देवा?”
“मंजी कस म्हन्तूस?” देवबाने सुपारी कातरत विचारले.
“आर पानाला चुना लावास्तवर पाचसा व्हान गेली गुरे भरून इथन..उद्या कार्तिकी बाजारात चुथडा व्हणार बघ गुरांचा.”
देवबा मन लावून विडा बनवत होता तर विठोबा इकडे विचारात बुडाला. विठोबाची पंधरा एकर शेती आहे. २ गायी २ म्हशी १ करडू असा नांदता गोठा आहे. पण यंदा दुष्काळात गुरांना घालायला काडी मिळत नसल्याने त्याच्या हत्तीसारख्या गायी म्हशी उंदरासारख्या झाल्या आहेत. वैरणीअभावी त्याने आपली प्राणप्रिय गुरे विकून टाकण्याचा निर्णय घेतला आहे. पंढरपुरला उद्याचा कार्तिकी वारीचा मोठा गुरांचा बाजार असतो.
“मंग कस म्हन्तुस विठोबा.” पान तोंडात ठेवत देवबा ने विचारले.
“आर मागच्या साली माझी करडी गाय १ लाख ४० हजार मोजून आपण दोघांनीच आणली नव्हती व्ह्य. आर आता बाजार बगून तिला ३० हजार तरी येत्यात कि न्हाय अस कोड पडलय बघ.”
“आर गेल सालच गेल गेल सालीच विठोबा. आता कुत्रा खाईना गुरांना. जो तो विकत सुटलाय. घेणार कोण? पांढरा दिस उगवतोय. माणसाना काय खायला घालाव पंचत अन गायीची कुठ मया दावतू मर्दा.”
“मंग न्याची तर हायच र. माजा तर कुठ इलाज हाय. पण दीड लाखाचा माल ३० हजारात फुकून याचा म्हणून वाईट वाटतया र. बर उद्या सकाळी वारी हाय फाटे उरक लौकर. म्या हाळी देतोय.”
अस म्हणत पटकुर झटकत विठोबा जड अंतकरणाने तिथून उठला आणि गाईला शेवटचा घास द्यायला गोठयाकडे वळला.
प्रसंग - २
“अहो अनयचा परवा वाढदिवस आहे लक्षात आहे ना?”
पेपराततून बाहेर तोंड काढून लेलेंनी मान डोलावली.
“अर्थात”
“त्याला बर्थ डे गिफ्ट म्हणून मर्सिडीज बेंझ हवीय.”
लेलेंनी पेपर गुंडाळून खाली ठेवला.
“त्याला काय त्याचा बाप संस्थानिक असल्यासारखा वाटतो का? सांगा लेकाला म्हणावे खर्डेघाशी करणाऱ्या सरकारी नोकराचा पोरगा आहे तो राजकुमार नव्हे. मागच्या वाढदिवसाला फोर्ड एन्डेव्होर घेऊन दिली होती तिला काय झाले?”
लेले काकूनी एक लाडीक मुरका मारला.
“इश्श्य. संस्थानिक आणि तुमच्या रुबाबात कितीसा फरक आहे हो. आणि आता सातवा वेतन आयोग लागू होतोय. एकतर मुलगा आहे आपल्याला. त्याला नाही तर कोणासाठी करायचे?”
लेले स्तुतीने थोडेसे पाघळले.
“ठीक आहे करा मनासारखे. उद्या ३० लाख त्याच्या अकौंट ला ट्रान्सफर करतो. दोघे जाऊन घेऊन या.”
“अहो ३० नको ४० लाख ट्रान्सफर करा. उद्या बाहेर जातेयच तर हातासरशी त्या कपूर बाईसारखा डायमंड सेट घेऊन टाकते एक. केव्हाचा मनात भरलाय माझ्या.”
लेले काकुनी एक मागणी पुरे झालेली पाहून दुसऱ्या मागणीचे घोडे पुढे रेटले.
“हम्म..” असा दीर्घ सुस्कारा सोडून लेले सातव्या वेतन आयोगानुसार होणारी पगारवाढ आणी कुटुंबाच्या नव्या मागण्या याचे गणित कॉफीचे फुरके मारता मारता मनातल्या मनात जुळवू लागले.
Declaimer - वरील दोन्ही प्रसंग एकाच राज्यात एकाच दिवशी एकाच वेळी घडत आहेत.
#डिजिटल_इंडियाच्या_कथा  

माझे पुस्तक जीवन

     एका छोट्या गावात बालपण गेल्याने पुस्तकांच्या बाबतीत उपासमार व्हायची. म्हणजे तस बरचस मिळायचं वाचायला. पण माझी भूकच अफाट असायची. पाहुण्यारावळ्याकडे गेलो कि पहिले पुस्तके धुंडाळायचो. दिसल पुस्तक कि घाल झडप कि पाड फडशा असा एककलमी कार्यक्रम असायचा. वडील, आजोबा, काकामंडळी देखील वाचनप्रिय होती. त्यांच्या खोल्या, कपाटे धुंडाळून जुनी अडगळीत पडलेली पुस्तके शोधून वाचत बसणे चालायचे. चांदोबा, चंपक आणि कॉमिक्सचा खूप मोठा संग्रह, खूप लहान असताना असल्याचे आठवते. चांदोबातली सुंदर चित्रे बघत फैंटसी कल्पनात तासन तास रमून जाणे हा आवडता छंद होता.

     अकरावीला कॉलेजला सोलापूरला गेल्यानंतर पहिल्यांदा युद्धपातळीवर वाचनालये धुंडाळली. नेहरू होस्टेलपासून जवळच हिरांचद नेमचंद जिल्हा मध्यवर्ती वाचनालयाचा माग लागला. रूमवर गेल्यावर तिसऱ्याच दिवशी तिथे नाव नोंदवले. तीनमजली भव्य वाचनालयातली मोठाल्या हॉलमध्ये हारीने लावून ठेवलेल्या कपाटातील ओसंडून वाहणारा पुस्तकांचा खजिना पाहून अलिबाबाची गुहा सापडल्याचा आनंद झाला. चारआठ दिवसांचा उपाशी माणूस समोर पंचपक्वान्नांच ताट शिगोशीग भरून ठेवल्यावर काय करेल ?

     तर तिथे सकाळी ८ ते १० आणि सायंकाळी ६ ते ८ ही पुस्तके बदलण्याची वेळ असायची. आणि कॉलेज ७.३० ला असायचं. मी दोन तीन आठवडे पहिला तास बंक मारायचो. पुस्तक घेऊन ८.१५ पर्यंत कॉलेजवर जायचो. मग अधाश्यासारखा त्या पुस्तकाचा फन्ना उडवायचो. तेही संध्याकाळी ७ च्या आत. मग ७ वाजता ते पुस्तक बदलून दुसरे पुस्तक आणायचो. तास सुरु असताना मागे बसून वाचन साधना सुरु असायची. डबा खाताना देखील वाचायचो. जे जे काम करताना पुस्तक वाचणे शक्य असेल ते काम पुस्तक वाचतच करायचो. मला आठवते हिराचंद नेमचंद वाचनालयात एक चष्मीश ग्रंथपाल बाई होती. तिने सकाळी एक आणि संध्याकाळी एक पुस्तक नेणाऱ्या या एलियनकडे चार पाच दिवस दुर्लक्ष केले. पण एके दिवशी सकाळी आदल्या सायंकाळी नेलेली स्वामी कादंबरी मी परत करताना पाहून मात्र तिचा धीर सुटला. “ अरे सुहास, तू पुस्तकांचे नेमके करतोस काय? मी रोज बघतेय तू सकाळी एक संध्याकाळी एक पुस्तक नेतोस. आणि आज तर कहर केलास. स्वामी संपूर्ण वाचलीस एका रात्रीत अस मात्र सांगू नकोस आता” मी त्यांना भीत भीत खरेच सांगितले पण त्यांचा काही विश्वास बसला नाही. मग मात्र थोडेसे लाजून मी फक्त सकाळी आणि एक दोन आठवड्याने एक दिवस गॅप मारून पुस्तके आणायला सुरु केले.

     रद्दीच्या दुकानातून पुस्तके शोधणे हा एक असाच आवडता छंद होता. पुस्तकांचे तर भयंकर वेड. पण किंमती आवाक्याबाहेरच्या. मिळणाऱ्या पॉकेटमनीचा निम्मा धूर विकेंड पार्टीत आणि उरलेला धूर कल्पना टॉकिजवरच व्हायचा. हुतात्मा स्मृती मंदिराच्या गाळ्यात एक आणि मॅकेनिक चौकात एक या दोन रद्दीच्या दुकानातून आणि सोलापूरच्या धी वर्ल्ड फेमस मंगळवार जुन्या बाजारातून मी खूप पुस्तके मिळवली. पुस्तके मासिके आणि दिवाळी अंक. रद्दीवाला पुस्तकाच्या वजनावरुन किंमत करायचा. मी सुहास शिरवळकरांचे लटकंती ५ रुपयात, ना स इनामदारांचे शहेनशहा १० रुपयात तर रणजीत देसाईंचे माझा गाव ७ रुपयात  विकत घेतल्याचे आठवते. अनेक दुर्मिळ पुस्तके मला या शोधातून गवसली तेव्हा. आज मी हवी ती पुस्तके घेऊ शकतो, घेतो पण तेव्हा या रद्दीच्या कोळश्यातुन अचानक हातात एखादा पुस्तकरूपी हिरा यायचा तेव्हा होणारा निर्भेळ आनंद आज नाही.

     आज इतक्या वर्षांनी देखील हे पुस्तकवेड तसूभर देखील कमी झालेले नाही. अजून माझी पुस्तक वाचनाची बैठक तशीच मजबूत आहे. मी आठ आठ तास सलग जागेवरून न उठता आजही पुस्तक वाचू शकतो. आणि आता अजून एक जंगल इंटरनेट नावाच माझ्या या शोधासाठी खुले झाले आहे. माझ्या भ्रमणध्वनीमध्ये सर्वाधिक जागा फक्त पुस्तकांनी अडवली आहे.
©सुहास भुसे.

सत्याचे प्रयोग

आज पुन्हा एकदा महात्मा गांधींचे सत्याचे प्रयोग वाचायला घेतले आहे. तस अगदी पहिल्यांदा वाचून खुप दिवस झाले. अधुन मधून नेहमी वाचत असतोच ...आणि एका वाचनात समजणेही कठीण आहे. दरवेळी वाचत जाऊ तस नव काही गवसत राहत.
     तस या पुस्तकात अंलकारीक भाषा, प्रसंग खुलवुन सांगणे आदी कोणतीही साहित्यिक मूल्ये नसूनही पुस्तक खिळवुन ठेवते. एकमेव कारण म्हणजे शब्दा शब्दा मागील प्रामाणिकपणा जो थेट ह्र्दयाला जाऊन भिडतो...माझ आयुष्य म्हणजे उघड पुस्तक अस म्हणायला ठीक आहे फक्त ...पण इतक्या प्रामाणिकपणे ते सार्वजनिकरित्या खुले करण्यासाठी परकोटिचे धैर्य पाहिजे.
     गांधीजी मित्रांच्या संगतीने तीनवेळा वेश्यागमन करण्यासाठी गेले ...तिथे काय झाले ते सांगणे 'दोन्ही परिस्थितीत' कठिण आहे. असे अनेक कठीण प्रसंग बिनदिक्कत आणि कमालीच्या प्रामाणिकपणे गांधीजी पानापानातुन उलगडत राहतात. अगदी पहिल्याच पानावर ते आपल्या वडिलांचे वर्णन पुढीलप्रकारे करतात..
  "वडील कुटूंबप्रेमी, सत्यप्रिय, धीट, उदार पण रागीट असे होते. काहीअंशी विषयासक्तही असावेत. त्यांचा शेवटचा विवाह चाळिसाव्या वर्षानंतर झाला होता."
     मला विशेष आवडतो तो गांधीजींच्या दक्षिण आफ्रिकेतील आंदोलनाचा भाग ..सुपिक मशागत केलेल्या जमिनीत कोणीही पिक काढेल ...पण खडकाळ ..पडिक ..नापिक जमीन कसुन त्यात पिक काढायला हाडाचा शेतकरीच हवा. ज्या लोकांना आपल्यावर अन्याय होतोय याची जाणीव नव्हती ..दोघे चौघे एकत्र येवून काही सार्वजनिक काम करायचे असते याची जाणीव नव्हती त्यांना एकजुट आणि जागृत करुन मोठी चळवळ उभी करणे किती कठिण काम असेल ?
     नवीन पिढीचा गांधींवर टीका करणे हा आपण हिंदुत्ववादी, क्रांतिकारी वगैरे असल्याचे भासवण्याचा इंडिकेटर बनला आहे. पैकी क्वचितच कोणी गांधीजींएवढा सर्व धर्मांचा अभ्यास केला असेल. ही गांधीविरोधी मते एका अपरिपक्व वयात विशिष्ट प्रचारकी साहित्यामुळे बनतात. आणि जस जस आपण गांधी वाचत जातो आणि परिपक्व होत जातो (कदाचित दोन्ही एकच ) तस तस गांधीद्वेषी लोकांचा ढोंगीपणा, खोटेपणा समजत जातो.
     कदाचित बहुसंख्य लोकांच्या जीवनात हे संक्रमण येत असावे. मी ही एकेकाळी या विचारांच्या प्रभावाखाली होतो. आणि सांगायला खेद वाटतो की गांधीजींना शिव्या घालायचो अगदी.
     जो सत्याचे प्रयोग अथवा इतर गांधी वाचेल आणि जो स्वत:शी प्रामाणिक आहे तो गांधीवादी झाल्याशिवाय राहणार नाही. किमान तो गांधीविरोधी तरी खचितच राहणार नाही हे मात्र निर्विवाद सत्य आहे.
©सुहास भुसे