भवानी

भल्या पहाटे पहिल्या कोंबड्याला काशिनाथ जागा झाला. कडाक्याच्या थंडीत पांघरुणात मुरसून पडायचा मोह टाळून त्याने शाल अंगाभोवती गुंडाळून डोक्याला मफलरची टाफर मारली. चुलीतल्या गोवरीची राख हातावर घेत मिसरी करत त्याने आनंदीला त्याच्या कारभारणीला हाक मारली. आनंदी त्याच्या आधीच उठली होती. त्याची हाक ऐकताच चहाचे आधण ठेऊन तिने गरम पाण्याचा तांब्या त्याच्या हातात ठेवला. थंडीत अंगाचे मुटकुळे करून गोधडीत अंग चोरून झोपलेल्या पोरांना शिरपती आणि सदाला उठवायचे तिच्या जीवावर आले होते. पण काशीनाथची दुसरी हाक ऐकताच तिने हाका मारून ,हलवून त्यांना जागे केले. सगळ्यांनी पटकन उरकून गरम गरम चहा घेतला आणि हातात ब्याटऱ्या घेऊन कारल्याच्या फडात शिरले.

काशिनाथने घरच्या घरी ढोरमेहनतीने कारल्याचा फड मोठा जोरात जोपला होता. बोरी-बांबूच्या मांडवावरून हिरवीगार. कोवळी कोवळी लांबसडक कारली लोंबत होती. सगळ्यांनी अंग झाडून कामाला सुरवात केली. दिवस फटफटेपर्यंत सगळ्यांनी जोर मारून दहा क्रेट माल हातावेगळा केला.

अजून तासाभरात चार सहा क्रेटचा पल्ला मारून सगळ्यांनी माल उचलून अंगणात आणला. आनंदी पोरांना घेऊन कारली निवडायला बसली आणि काशिनाथ गुरांच्या धारा काढायला गेला. काशिनाथच गुरांची झाडलोट, आंबवणी, धारा, वैरण वगैरे आटोपेपर्यंत आनंदीने पोरांना घेऊन सगळी कारली छाटली. क्रेटमध्ये खाली केळीची पाने घालून ती कोवळी कोवळी कारली अलगद भरली. वरून त्यांना उन लागू नये म्हणून गोणपाटाची पोती ओली करून टाकली. सगळी बेस्तवार व्यवस्था लावून ती न्याहरीकडे वळली. झटपट न्याहरी बनवून तिने मुलांचे आटोपून त्यांना शाळेला पिटाळले. काशिनाथनेही झटकन न्याहरी करून आनंदीच्या मदतीने सगळी क्रेट गाडीच्या दोन्ही बाजूनी बनवून घेतलेल्या कॅरियरला लावून घेतली.

बाजार अकरा वाजल्यापासून खरा रंगात येई. म्हणजे काशिनाथला दहापर्यंत तरी बाजारात जायला लागे. आज सगळे लवकर उरकले म्हणून काशिनाथ जरा खुश झाला. कारली विकून त्याला कीटकनाशकवाल्याची उधारी सारायची होती, खतवाल्याला पुढच्या बाजाराचा वायदा करायचा होता. धाकट्या सदाचा शर्ट पाठीवर फाटला होता. दोन महिने झाले पोरगे ठिगळ लावून शर्ट घालत होत. नवा शर्ट हवा म्हणून बोंब मारत होते. त्याला नवीन गणवेश घ्यायचा होता. किराणा सामान आणायचे होते. म्हशीला भुस्सा आणायचा होता. सगळ्या कामांच्या यादीची एकवार मनातल्या मनात उजळनी करून त्याने मोटारसायकलला किक मारली.

बाजारात पोहोचायला काशिनाथला सव्वादहा वाजले. एका बाजूला गाडी लावत तो गाडीवरून उतरून एक एक क्रेट काढून खाली रचून ठेऊ लागला. तो क्रेट काढतो न काढतो तोच आठ, दहा व्यापारी बायांनी आणि माळणींनी त्याला गराडा घातला.

सुगलाबाई म्हणाली, ‘मामा देयाची का कारली?’
‘द्यायला तर आणली की व बाई, मागा की’
’बाजार लय पडलाय मामा, कुत्र खाईना माळव्याला. पण सगळी कॅरेट घेतो तुझी.’
‘कशी घेता व बाई, मागा गुत्तीच.’
’१० रु देतो बग एका कॅरेटला.’
१० रु एका कॅरेटला हे ऐकून काशिनाथ हतबुद्धच झाला. पंधरा ते अठरा किलो कारली फक्त दहा रूपयांना ?

‘चेष्टा करता का मावशी गरीबाची, नीट मागा की बाय जरा,’
‘धा रुपयाच्या वर परवडत न्हाय मामा, पण माल चांगलाय म्हणून तुला दोन रुपये वर देतो, १२ रुपयला दे कॅरेट.’
‘मावशी, जा बाय तुझ्या वाटनं, आपल न्हाय जुळायचं.’

हे ऐकत उभारलेली रखमा सौदा तुटतोय अस पाहून पुढे झाली. वरचे पोते बाजूला करून कॅरेट मध्ये हात घालत कारली दाबून बघत म्हणाली,
‘मामा १३ ला देयाची का? एकच भाव..’
हळू हळू काशिनाथ भोवती त्या सगळ्याजणी गिल्ला करू लागल्या. १०रु १२ रु १४ रु १५ रु..

काशिनाथच्या मस्तकातली अळी हलली.. उरफोड मेहनत करून जोपलेली कोवळी लूसलुशीत कारली मातीमोल भावाने लुबाडू पाहणाऱ्या त्या बायांची त्याला भयंकर चीड आली.
कॅरेटमध्ये चापचून १५ रु कॅरेट भाव करणाऱ्या एका बाईला संताप अनावर होऊन तो म्हणाला,
‘ये भवाने, ठेव ती कारली खाली. लाज वाटत नाही का १५ रु ला १५ किलो कारली मागायला?’

बस झाल..काशिनाथ च्या तोंडून रागाच्या भरात एक शिवी काय निसटली, सगळ्या साळकाया माळकाया त्याच्यावर तुटून पडल्या. रखमाने त्याचा शर्ट पकडला,
‘का रे मुडद्या, बाया माणस बगून शिव्या देतोस व्हय रं ?’
अस म्हणत रखमाने थोडा जोर लावताच कुजून गेलेल्या त्या शर्टच्या दोन चीरफाळ्या झाल्या. संधी साधून सुगलाने काशिनाथच्या एक श्रीमुखात भडकावली. बाया कचाकचा शिव्या देत जमेल तशी धराधरी करत होत्या आणि
काशिनाथला भर बाजारात होणारी आपली विटंबना बघून धरणी दुभंगून पोटात घेईल तर बर अस झाल होत.

अखेर त्या महामाया दमून बाजूला झाल्या व याच्या कारल्याला आता कोणी हात सुद्धा लाऊ नका असा इतर बघ्या व्यापाऱ्यांना दम टाकत तिथून चालत्या झाल्या.

शेजारच्या हॉटेलमधल्या पोऱ्याने काशिनाथला पाणी आणून दिले. काशिनाथने लडखडत उठून सगळी कॅरेट परत गाडीच्या कॅरियर ला लावली. एक भकास नजर बाजारावर टाकत त्याने गाडीला किक मारली. बाजाराच्या शेवटच्या टोकाला असलेल्या गाढवलोळीच्या उकीरड्याजवळ त्याने गाडी थांबवली. आणि एक एक कॅरेट काढून उकिरड्यावर पालथे केले. सगळी कॅरेट पालथी करून डोक्याला हात लाऊन तो खाली बसला. इतका वेळ आवरून धरलेला कढ आता अनावर झाला आणि झाडासारखा अचल काशिनाथ विकल होऊन ढसाढसा रडू लागला.
(सत्यघटनेवर आधारित)

©सुहास भुसे

आणि माने सर सिझन्ड होतात- भाग 2

     माने सरांना काही केल्या ते दृश्य पाहवेना. कोणी गुपचूप चोरून काही कॉपी करतोय तर समजा कदाचित त्याच्याकडे दुर्लक्ष करता आले असते. पण आपल्या अस्तित्वाची दखल न घेता समोर सुरु असलेला प्रकार त्यांना अपमानजनक वाटला. त्यांनी भरभर विचार केला. काय होईल? बाहेरच्या त्या दमदाटी करणाऱ्या टग्याचा विचार त्यांच्या मनात आला. इथले गुंड प्रसंगी शिक्षकांना मारहाण देखील करू शकतात हे त्यांना ठाऊक होते. असे चार दोन किस्से ते ऐकून होते. दुसरी गोष्ट ही जर या परीक्षा केंद्राचीच पॉलिसी असेल तर आपल्याला उद्यापासून सुपरविजन दिले जाणार नाही. आणि आपले वरिष्ठ नाराज होतील तो भाग वेगळाच. पण हरकत नाही. काय व्हायचे ते सध्या चालू आहे त्या पेक्षा वाईट खचितच नसेल. त्यांनी मनाशी काही निर्धार केला.

“हे पहा मुलांनो, इकडे लक्ष द्या एक मिनिट. तुम्हाला शेजवाल सरांनी काय सांगितले किंवा तुमचे इतर पेपर कसे चालतात याच्याशी मला काही देणेघेणे नाही. मी हा प्रकार चालू देणार नाही. पटकन सर्वांनी आपल्या समोर जे काही आक्षेपार्ह आहे त्याची विल्हेवाट लावा. दोन मिनिट वेळ देतो. तरीही कोणी  कॉपी करताना दिसला तर त्याचा पेपर काढून घेण्यात येईल.”

 पण सरांच्या या धमकीवजा सूचनेचा वर्गावर ढिम्म परिणाम झाला. अनेकांनी मान वर करून देखील पाहिले नाही. कमालीच्या एकाग्रतेने सगळे पेपर लिहिण्यात दंग होते. मागच्या बेंच वरील एका जाड जुड मख्ख चेहऱ्याच्या मुलाने फक्त मान वर करून माने सरांकडे एक कटाक्ष टाकला. त्याच्या नजरेतील तुच्छतेच्या भावाने माने सरांच्या डोक्यात एक तिडीक आली. काहीतरी एक्शन घेतल्याशिवाय आपल्या सूचनेचा प्रभाव पडणार नाही. हे ओळखून ते भरभर चालत त्याच जाड्याच्या समोर येऊन उभे राहिले. त्याने पुन्हा एक तुच्छतापूर्ण कटाक्ष माने सरांकडे टाकून समोरच्या पुस्तकातील उत्तर भरभर पेपरात लिहायला सुरु ठेवले.

 माने सरांनी त्याचा पेपर ओढून घेतला.

“बाळ, मी समोरच्या भिंतीना बोलतोय का? हा प्रकार बंद करा. नाहीतर तुम्हाला कोणाला पेपर लिहिता येणार नाही.”

एक रागीट नजर सरांकडे टाकत तो जाड्या बोलला.

“सर, मला काही येत नाही लिहायला मनाने. तुम्ही द्या माझा पेपर. नायतर मी चव्हाण सरांकडे जाईन.”

“अरे जा ना. चल निघ बाहेर. कोणाकडे जायचे त्याच्याकडे जा.”

दानदान पाय आदळत तो मुलगा बाहेर गेला. या प्रकाराचा मात्र थोडा परिणाम झाला वर्गावर आणि सर्वांनी आपल्या समोरची पुस्तके चीठोऱ्या वगैरे बेंचच्या आत दडपले.

पाचच मिनिटात तो पोरगा आणि चव्हाण सर वर्गात हजर झाले. ज्या १२ शाळांची या केंदात परीक्षा होती त्यापैकी माने सरांच्या ज्ञानज्योती विद्यालयाचे चव्हाण सर मुख्याध्यापक होते. आणि या परीक्षेचे केंद्रप्रमुख अर्थात इथले सर्वोच्च नियंत्रक देखील होते. त्यांनी आल्या आल्या आपल्या पहाडी आवाजात मुलांना फैलावर घेतले.

”कोण हरामखोर सरांना उलट दुरुत्तरे करतोय रे. लाजा वाटत नाहीत का? दोन शब्द धड जुळवून लिहिता येत नाहीत आणि मिजास MPSC टॉपरची. लाथा घालीन एकेकाला. गाढवांनो एक तास मनाने खरडा की काहीतरी पेपरात. वर्षभर काय गोट्या खेळल्या काय?”

माने सर समाधानाने ऐकत होते. बरे झाले हा मुलगा चव्हाण सरांकडे गेला. चव्हाण सर पुढे म्हणाले,

“एक तर तुम्हाला कॉप्या करून लिहू द्या वरून तुमची मिजास सहन करा. मुर्खानो मुंगी होऊन साखर खावी. हत्ती झालात तर दांडकी बसतील. जे काही करायचे ते शेवटच्या एका तासात. तोवर खबरदार कोणाची तक्रार आली माझ्याकडे तर गय करणार नाही.”

त्या जाड्या मुलाकडे वळून सर म्हणाले.

“जा रे बंड्या. बस जागेवर. आणि परत उलट बोलला सरांना तर खैर नाही तुझी.”

बंड्या जागेवर जाऊन म्हणाला.

“सर माझ गाईड माने सरांनी घेतलेय.”

“माने सर देऊन टाका त्या मूर्खाचे गाईड आणि बाहेर या जरा.”

अस म्हणून चव्हाण सर बाहेर पडले. माने सरांना शेजवाल सरांसारखेच पाठीवर हात ठेवत समजुतीच्या सरात चव्हाण सर सांगू लागले.

“सर अस कडक करून चालत नाही. हीच मुले पास होऊन आपल्या महाविद्यालयात प्रवेश घेतात. ही पासच झाली नाहीत तर महाविद्यालयातील प्रवेशांचे काय? शिवाय सरकारचा दट्ट्या असतोच वरून. अमुक तमुक टक्के निकाल लागलाच पाहिजे. नाहीतर अमुक होईल तमुक होईल. सबब ही अशी व्यवस्था इथे तयार झाली आहे. ही तुम्ही निर्माण केली नाही किंवा मी नाही. तेव्हा जे चाललय ते चालू द्या. तुम्हाला काही अडचण असेल एक अर्ज द्या. मी दुसरा सुपरवायजर पाठवतो वर्गावर.”

शेवटचे वाक्य म्हणताना चव्हाण सरांचा स्वर बदलला होता. माने सरांनी हताश होऊन मान डोलावली.

“नको सर. लक्षात आले माझ्या. मी ठीक आहे. करतो मी सुपर व्हिजन कंटिन्यू.”

“गुड , हेच छान होईल.”

अस म्हणून चव्हाण सरांनी तेथून प्रस्थान ठेवले.

आणि आता वर्गातली परीक्षा व्यवस्था जरा सुरळीतपणे सुरु झाली. मुलांनी पूर्ववत आपापले साहित्य बाहेर काढून आरामात पेपर लिहायला सुरवात केली. पक्या आणि शिर्क्या ने मोका बघून खिडक्या सताड उघडल्या. मघाच्या त्या गट्ट्यासारखे गट्टे आरामात प्रश्न बाहेर नेऊ लागले व उत्तरे आत आणून देऊ लागले. माने सर आता स्थितप्रज्ञपणे सगळा प्रकार पाहू लागले. त्यांनी थक्क व्हायचे आता सोडून दिले होते. पण जेव्हा शेजारच्या गावातील शाळेतील घोडके सर त्यांना त्या गट्टयाच्या मार्गाने खिडकीत चढलेले दिसले तेव्हा मात्र त्यांच्या थक्क होण्याची परिसीमा झाली.

 या परीक्षा केंद्राच्या मागच्या बाजूला लिंबोणीची मोठी बाग होती. त्या बागेत पर विद्यार्थी एखादा दुसरा मित्र किंवा भाऊ वगैरे कंपलसरी आलेले असतच. शाळांचे पूर्ण स्टाफ असत. ही सगळी यंत्रणा त्या बागेत आत लांबवर लिंबोणीच्या झाडांच्या आडोश्याने कार्यरत असे. शाळांची यंत्रणा इतर गट्टयांच्या मानाने सुसज्ज असे. शिपायांनी आपली पोरे ज्या खिडकीत असत त्या पोरांना आधी सूचना दिलेली असे त्याप्रमाणे त्यांनी तयार ठेवलेली प्रश्नांची नक्कल घेऊन यायची. दोन तीन शिक्षक नवनीत मार्गदर्शक, पुस्तके घेऊन तयार असत. शिपायांनी आणलेले प्रश्न घेऊन त्यांनी पटपट उत्तरे शोधायची. मग दुसरे  चार पाच शिक्षक एक दोन लिपिक कोरे कागद कार्बन पेपर लावून तयार असत. एकाने पटपट उत्तरे वाचायची. सगळ्यांनी ती धडाधड उतरून घ्यायची. १० मिनिटात ५० एक मार्कांची उत्तरे लिहिलेल्या पाच पन्नास कॉप्या तयार होत. शिपायांनी लगेच त्या आपापल्या विद्यार्थ्याना खिडकीतून पोहोच करायच्या. माने सरांना हे सगळे मागाहून तपशीलवार माहित होणार होते.

१२ वाजले. तासबेल पडली. तशी दोन तीन स्वयंसेवकांचे बिल्ले लावलेली पोरे आत शिरली. ही पोरे त्या केंद्र शाळेतीलच ९ वीच्या खालच्या वर्गातील मुले होती. त्यांना वर्गात पाणी पुरवण्याचे काम दिले होते. प्रत्येक विद्यार्थ्याजवळ जाऊन ती पाणी देत होती आणि विद्यार्थी आपली लिहून झालेली चिठोरी त्यांच्या खिश्यात कोंबत होते. सर्वांना पाणी देऊन झाल्यावर हे स्वयंसेवक सगळे रॉ मटेरियल घेऊन बाहेर गेले. या शाळेत सुट्टीच्या दिवशी नेहमी लग्ने होत. त्यासाठी मैदानात एका बाजूला एक मोठी भट्टी कायमस्वरूपी होती. परीक्षा काळात ती मंद आचेवर सतत पेटती ठेवलेली असे. हे स्वयंसेवक त्या सगळ्या वापरलेल्या चिठोऱ्याचे गठ्ठे त्यात नेऊन टाकत. माने सर या बेमालूम व्यवस्थेचे एक एक पैलू चकित होऊन हताश नजरेने आणि विमनस्क मनाने पाहत होते. कधी एकदा तीन तास होतात आणि आपली सुटका होते अस त्यांना झाले होते.

१ चा टोल पडला. दोन तास उलटले होते. आणि इंग्रजीचे कापसे सर दरवाज्यात उभे होते.

“सर चहा वगैरे घेऊन यायचा असेल तर या. मी आहे १० ,मिनिटे.”

माने सरांना चहाची इच्छा राहिली नव्हती.

“ठीक आहे.” म्हणत कापसे सर आत आले.

“मुलांनो पहिला प्रश्न fill in the blanks सोडवला का? नसेल तर पटपट रिकाम्या जागा लिहून घ्या. पहिली रिकामी जागा proportion.”

कापसे सर वर्गात फिरत रिकाम्या जागा सांगू लागले. बंड्याजवळ येताच त्याला प्रपोर्शन लिहिता येत नाहीये हे त्यांच्या लक्षात आले.

“बंड्या अरे नीट लिही. हं ..पी आर ओ .. अरे अरे मुर्खा ते क्यू झाले. पी पी ...”

एक खाडकन कानाखाली वाजवत कापसे सरांनी बंड्याच्या हातातला पेन घेतला. व स्वत:च त्याची रिकामी जागा लिहून दिली.

“ हं तर आता शेवटचा प्रश्न ट्रान्सलेशन. मी सांगतो लिहा भरभर.”

माने सरांना आज धक्क्यावर धक्के बसत होते. त्यांच्या मनातील आदर्श मूल्यांना आणि तत्वांना सुरुंग लागत होता. उघड्या डोळ्यांनी ते शिक्षण व्यवस्थेचे धिंडवडे पाहत होते.

 शेवटचा अर्धा तास उरला होता. माने सर वर्गात पाठीवर हात टाकून चकरा मारत होते. जाता जाता त्यांच्या ज्ञानज्योती विद्यालयातील एका विद्यार्थिनीच्या पेपरवर त्यांची नजर गेली. ही कुसुम त्यांच्या यंदाच्या बॅचचे आशास्थान होती. जिल्ह्यात किंवा गेला बाजार केंद्रात तरी ती नंबर आणणार अशी सर्वांची अपेक्षा होती. Do’s and don’ts  मधले एक विधान जे do’s मध्ये लिहायला हवे होते ते तिने don’t  मध्ये लिहिले होते. हिचा एक मार्क हमखास जाणार. माने सरांनी विचार केला. इतके सगळे गैरप्रकार इतक्या घाऊक प्रमाणावर इथे सुरु आहेत. त्यात आपणच शुद्ध सात्विक राहून काय बदल होणार आहे? सगळे आपल्या शाळेचे हित पाहत असताना आपण तरी का मागे रहा. आपण एकटे प्रामाणिक राहून काही भारत देश सुधारणार नाही. असा विचार करत ते कुसुम जवळ थांबले. कुसुम ने वर मान करून त्यांच्या कडे बघितले. त्यांनी हलक्या आवाजात तिच्या पेपरवर बोट ठेवत तिला तिची चूक दाखवली.

 थोड्या वेळाने त्यांना आपल्या कृत्याची शरम वाटली. आता या व्यवस्थेचा निषेध करण्याचा नैतिक अधिकार आपण जणू गमावून बसलो आहोत अशी भावना होऊन मघाची त्यांची ताठ मान काहीशी खाली झुकली. डोळ्याच्या कोपऱ्यातून त्यांची नजर दरवाज्याकडे गेली.

 दरवाज्यात शेजवाल सर उभे होते. हा सर्व प्रकार पाहून ते गालातल्या गालात हसत होते. ‘माने सर तुम्ही खूप लवकर सीझन्ड झालात’ असाच काहीसा भाव त्यांच्या नजरेतून व्यक्त होत होता. माने सरांची मान अधिकच झुकली.  

©सुहास भुसे.

आणि माने सर सिझन्ड होतात - भाग 1

    उत्तरपत्रिकांचा गठ्ठा आणि इतर साहित्य घेऊन वेळेच्या आधी अर्धा तास माने सरांनी पेपर हॉल मध्ये प्रवेश केला. अलीकडेच शिक्षक म्हणून  ज्ञानज्योती विद्यालयात रुजू झाल्यानंतर बोर्डाच्या परीक्षेत माने सरांचे आज पहिलेच सुपरव्हिजन होते. त्यामुळे सर चांगलेच उत्साहात होते. आल्या आल्या पोरांना जरा दमात घ्यावे म्हणून एक कठोर नजर या कोपऱ्यापासून त्या कोपऱ्यापर्यन्त फिरवली. त्या चिरपरिचित शिक्षकी नजरेने आपला पूर्ण लेखाजोखा घेतला गेला आहे याची मुलांना पूर्ण जाणीव झाल्यानंतर त्यांनी खास राखून ठेवलेल्या कठोर आवाजात सुचना केली.

"कोणाला एकमेकांना पेन, पेंसिल, रबर किंवा काही साहित्य द्यायचे घ्यायचे असेल किंवा कोणाशी महत्वाचे दोन शब्द बोलायचे असतील किंवा इकडे तिकडे बघुन मानेचे काही व्यायामप्रकार करुन घ्यायचे असतील तर पाच मिनिट वेळ देत आहे. तेवढ्यात काय ते उरकुन घ्या."

तो खास आवाज आणि सरांची एकंदर देहबोली बघुन बिलंदर पोरांच्या पोटात गोळा आला.

"आयला हे जरा कडक प्रकरण दिसते"

"आता कसे रे" अश्या आपसात नेत्रपल्लव्या करुन झाल्या.

या परीक्षा केंद्राची कीर्ति ठावुक असल्याने माने सरांनी दूसरी सुचना त्यापेक्षा वरच्या पट्टीतला आवाज लावून केली.

"सर्वांनी आपापल्या जवळच्या खिडक्या लावून बोल्ट सरकवुन घ्या. कोणाची खिडकी उघडली किंवा किलकिली झाली तर त्याचा पेपर तात्काळ काढून घेऊन त्याची सन्मानपूर्वक बोळवण करण्यात येईल."

घड्याळाकडे बघत बरोबर पाच मिनिटे झाल्यावर सरांनी उत्तरपत्रिका वाटल्या. बारकोड स्टिकर देऊन झाली.

11 च्या ठोक्याला प्रश्नपत्रिका वाटप झाले. काही मुले मान खाली घालून भरभर पेपर सोडवू लागली. निम्म्याच्या वर मुले मात्र अस्वस्थ चूळबुळ करत होती. कोणाची थोडी जरी हालचाल झाली तरी तिचा वेध घेत सरांची कठोर नजर तिथवर पोहोचत होती. पोरांना बांधल्यासारखे झाले होते.

     ही मुले काहीच लिहित नाहीत हे पाहून सर थक्क झाले होते. तीही एक दोन नव्हे तर अर्ध्याच्या वर वर्ग. १० वर्षे ज्ञानमंदिराच्या पायऱ्या झिजवून ३० मिनिटे पेपर लिहायचे ज्ञान यांना मिळाले नसावे हे यांना विस्मयजनक वाटले. असो, तूर्त ही समस्या उकलण्याची ही वेळ नव्हे म्हणून त्यांनी तो विचार झटकला.

 होतास्ता अर्धा तास उलटला. बिलंदर पोरांचा धीर सुटत चालला होता. मागच्या भिंतीच्या खिडकीजवळ बसलेल्या पक्याच्या खिडकीबाहेर खुसपूस झाली. सरांनी तिकडे कान दिला.

“पक्या आर दार उगडून प्रश्न टाक की लगा बाहेर. ५ मिन्टात कॉप्या आणून पोच करतो.”

पक्या सर ऐकत आहेत हे बघून थोडा बिचकला.

“गण्या तू जा लगा. थोड्या वेळानी ये. जरा कडक सर आलय.”

पक्याने जरी खुसपूसत सांगितले तरी वर्गातल्या शांततेमुळे सर्वांना हा संवाद ऐकू आला.

इतक्यात मागच्या खिडकीत बसलेल्या शिर्क्याच्या खिडकीवर टकटक झाली. सरांनी चिडून पुढे होत दार उघडले. तर एक मोठा पैलवान गट्ट्या खिडकीवर चढून गजाना धरून लोंबकाळत होता.

“काय रे काय पाहिजे तुला? चल निघ इकडून. लिहू दे पोरांना पेपर. परत आलास तर पोलिसांना बोलावेन.”

अस म्हणत सरांनी त्याला सज्जड दम दिला. म्हणजे सरांना तस वाटल मनातल्या मनात. पण तो गट्ट्या सरांकडे बघत धमकीवजा हसला.

“सर नवीन आल्यात दिसतय आज. पेपर सुटल्यावर भायेर यायच आहे ना? भायेर आमीच हौत.”

माने सरांच्या अंगाची लाही लाही झाली संतापाने. त्या मूर्खाच्या तोंडी लागण्यापेक्षा त्यांनी धाडकन दार लावत बोल्ट सरकवला. मग एक इरसाल शिवी...मग धप्पकन उडी मारल्याचा बाहेर आवाज आला. एक जळजळीत नजर शिर्क्यावर टाकत सरांनी पूर्ववत आपल्या कामाकडे लक्ष केंद्रित केले.

 हा प्रकार होऊन पाच दहा मिनिटे उलटली तोच मुख्य दरवाज्यावर टिकटिक झाली. सरांनी बघितले तर बिल्डींग कंडक्टर शेजवाल सर दारात उभे होते.

“माने सर १० मिनिट रिलीव्ह करायला आलो आहे. स्टाफरूममध्ये चहापानाची सोय केलेली आहे. या आटोपून.”

स्मित करत सरांनी वर्ग त्यांच्यावर सोपवून बाहेर पाऊल टाकले तोच वर्गात हलका कोलाहल सुरु झाला. सर जसे जसे स्टाफरूम कडे पाऊले उचलत होते तसा तसा कोलाहल वाढतच गेला. सर चकित झाले. शेजवाल सर आपल्याला रिलीव्ह करायला आले कि वर्गाला.

चहापान आटोपून सर जरा घाईतच आपल्या वर्गाकडे झप झप पावले उचलत आले. शेजवाल सर वर्गाकडे पाठ करून दोन्ही हात दरवाज्याच्या चौकटीला लावून दारात उभे होते.

 शेजवालाना धन्यवाद देऊन सर वर्गात आले. टेबल समोर उभे राहून समोर पाहताच त्यांना चरकाच बसला. हाच का परीक्षा हॉल जो दहा मिनिटांपूर्वी आपण सोडून गेलो होतो?

 वर्गात काहीजण आपल्या जागा सोडून दुसऱ्यांच्या बेंचवर त्यांच्या शेजारी बसून त्यांची उत्तरे आपल्या उत्तरपत्रिकेत उतरवून घेत होते. काहीजण हातात पुस्तकातील फाडलेली चिठोरी घेऊन ती उत्तरे लिहिण्यात मग्न होते. तर काहीजण चक्क २१ अपेक्षित प्रश्नसंच किंवा नवनीत मार्गदर्शक समोर ठेऊन घरी होम वर्क करत असल्यासारखे उत्तरे पुस्तकात पाहून पेपरात खरडत होते. त्यांच्या आगमनाची साधी दखलही कोणी घेतली नाही. सर थक्क झाले. थक्कहून थक्क झाले. जितक थक्क होता येईल तितके थक्क होऊन झाल्यावर याच्यापेक्षा अधिक थक्क होणे शक्य नाही याची जाणीव होऊन ते शेजवाल सरांकडे वळले.

“शेजवाल सर हा काय प्रकार सुरु आहे?”

शेजवाल सर निघतच होते. त्यांनी खुणेनेच सरांना जवळ बोलावले. सर जवळ आल्यावर शेजवाल सर त्यांच्या कानात खुसपुसले.

“सर हळू बोला, पेपर लिहित आहेत मुले. डीस्टरबन्स होतो त्यांना. एकाग्रता भंग होईल त्यांची.”

सर त्यातल्या त्यात जमेल तेवढे अजून थोडेसे थक्क झाले.

“शेजवाल सर, विनोद करताय का? यांची कसली डोंबलाची एकाग्रता? अहो काय प्रकार आहे हा? परीक्षा आहे की टिंगल?”

शेजवाल सरांनी त्यांच्या पाठीवर हात ठेवून त्यांना अजून थोडे बाजूला घेतले. आणि हळू आवाजात त्यांच्या कानात सांगितले.

“सर इथे अशीच असते परीक्षा. आपल्या बापाचे काय जाते? जस चालत आलेले आहे तसे चालू द्यायचे. तुम्ही नवीन आहात. सीझन्ड झालात की सवय होऊन जाईल. काही वाटणार नाही.”

“पण शेजवाल सर, हे अयोग्य आहे. नियमबाह्य आहे. अशी परीक्षा घेऊन आणि देऊन तरी काय उपयोग? ते काही नाही हं. बाकी काय असेल ते असेल. माझ्या वर्गात मी हे चालू देणार नाही.”

“अहो सर, टेन्शन नका घेऊ. तुम्हाला नसेल तुमच्या डोळ्यादेखत हे होऊ द्यायचे तर मघा मी जस दरवाज्यात वर्गाकडे पाठ करून उभा होतो तसे उभे रहा. आता तुमच्या पाठीमागे काय चालते याची जबाबदारी तुमची कशी?”

अस म्हणत शेजवाल सरांनी डोळे मिचकावले. अजून काही ‘सांगून गोष्टी युक्तीच्या चार’ शेजवाल सरांनी तिकडून प्रस्थान ठेवले.

क्रमशः

©सुहास भुसे

फॉर्चून मॉडीफायर

आपली कार एकोणचाळीसाव्या मजल्यावरील पार्किंग कडे वळवताना मधुकररावांनी हलकेच मागे वळून पाहिले की कोणी मागून भरधाव येत तर नाही ना? हल्लीची पिढी ज्या सुसाट वेगाने या उडणाऱ्या हवाई कार्स पळवत असे ते मधुकररावांना अजिबात पसंत नव्हते. एकावर एक असे ४० पदरी रस्ते देखील यांना पुरत नव्हते. गाड्या पळवायला. क्लबमध्ये गप्पा मारताना या मुद्द्यावर टीका करणे ही त्यांची आवडती सवय होती. गेटवरील मशीनमध्ये त्यांनी कार्ड इन्सर्ट केले आणि गेट उघडले. कोपऱ्यातल्या पार्किंगवर त्यांनी आपली कार पार्क केली.

      एकोणचाळीसाव्या मजल्यावर त्यांचे ऑफिस होते. बाहेर निऑन साइन्सचा बोर्ड झगमगत होता.
“पुष्पक हवाई टॅक्सी प्रायवेट लिमिटेड.”
त्यांनी बेल दाबल्यावर त्यांच्या रोबो अटेंडनस ने त्यांचे स्वागत केले. प्रसन्न चेहर्याची ही गार्गी त्यांना खूप आवडत असे. तिची वर्चुअल सुंदरता हे तर कारण होतेच. पण तिची कामातली निपुणता. त्याहून त्यांना आवडत असे ते ती स्त्री असूनही कसलेही नखरे करत नसे किंवा त्यांच्या पत्नीप्रमाणे कीटकीट करत नसे. त्यांच्या टेबलसमोरच्या भिंतीवर  परमपूज्य गुरुमहाराज कल्पक्ल्पेशानंद यांच्या एन्लार्ज करून लावलेल्या प्रचंड मोठ्या डिजिटल तसबिरीला त्यांनी वंदन केले. मधुकरराव गळ्यातली रुद्राक्षाची माळ बाहेर ओढत शीर्षगामी रुद्राक्ष दोन्ही डोळ्यांना लावत हलकेच “ गुरु माऊली कृपेची साऊली"  अस भक्तीभावाने पुटपुटले. मग गार्गीने आणलेली भगीरथ मिनरल वाटरची बाटली फोडत त्यांनी दोन घोट घेतले. तोवर गार्गी ने कॉफी मशीन मधून वाफाळती कॉफी आणली. चवीने घोट घेत घेत मधुकरराव टेबलवरील काम चाळू लागले. आणि लवकरच त्यांच्या तोंडाची चव गेली. हल्ली त्यांची कंपनी घाट्यात चालली होती.  भारतात योगी जांबुवंत यांचे सरकार आल्यापासून या उडत्या कार्स च्या किंमती खूप स्वस्त झाल्या होत्या. त्यामुळे जवळ जवळ प्रत्येकाकडे कार असेच. त्यामुळे टॅक्सीने प्रवास करणारे वरचेवर कमी होत चालले होते. शिवाय या क्षेत्रात स्पर्धाही खूप वाढली होती. दीर्घ निश्वास टाकून त्यांनी कामामध्ये डोके खुपसले.

सायंकाळी ४ च्या सुमाराला गार्गीने पुन्हा एकदा कॉफी आणून दिली. कॉफी घेत मधुकरराव विचार करू लागले. आज क्लबात न जाता कुटुंबाला घेऊन बाहेर जेवायला जावे काय कुठे तरी. त्यांनी बायकोला फोन करण्याचा विचार केला. हल्ली त्यांची पत्नी मालतीबाई आणि त्यांची जवळ जवळ भेटच होणे दुरापास्त झाले होते. त्या कधी घरी असतात आणि कधी बाहेर जातात किंवा घरी येतात तरी की नाही याबद्दलच शंका होती. त्या पार्ट्या, डिस्को, मित्रमैत्रिणी यातच मश्गुल असत. त्यांची सिरीयस अफेयर्सही सुरु असावीत अशी त्यांची शंका होती. बभ्रुवाहन.. त्यांचा बावीस वर्षांचा तरुण मुलगा आणि वासवदत्ता त्यांची वीस वर्षांची मुलगी. हे असतील काय घरी? बभ्रुवाहन सतत नशेत असे. हवाई गाड्यांच्या रेसेस मध्ये भाग घेणे हा त्याचा छंद होता. त्याला अंमली पदार्थांचे व्यसन लागले होते. आणि मुलगी वासवदत्ता ही देखील लेट नाईट पार्ट्यामध्येच व्यस्त असे. यापैकी कोणीही घरी नसणार. आज ही नाही आणि पुढेही असा योग येईल याची खात्री नाही. हताशपणे मधुकररावांनी स्वत:शीच मान हलवली. काय आपल्या कुटुंबाची ही वाताहत झाली आहे. पुन्हा त्यांनी गुरु माउलींच्या फोटोकडे पाहून हात जोडले. “बघा माउली ही तुमच्या लेकराची अवस्था.”

 मागच्या भेटीत त्यांनी गुरु माउलीला आपली करूण कहाणी ऐकवली होती. कल्पक्ल्पेशानंद महाराजांनी त्यांना सांगितले होते की मधुकरराव तुमच्या मागे दुर्धर साडेसातीची दशा सुरु आहे. शनी महाराजांना शांत करावे लागेल. अस सांगून त्यांनी एक विजिटिंग कार्डही दिले होते. मधुकर रावांनी ड्रावर उघडत ते विजिटिंग कार्ड हातात घेतले. जोतीर्भास्कर नारायणशास्त्री उपाध्ये. फाॅर्च्युन माॅडिफायर अॅंड फेट केअर टेकर. बस्स ! आज भेटूयाच यांना. मधुकररावांनी ठाम निश्चय केला. गार्गीला हाक मारून त्यांनी लवकर निघत असल्याची सूचना दिली. तिला टेबल आवरण्यास सांगून त्यांनी गुरु माऊलीला वंदन करून ऑफिसमधून प्रस्थान ठेवले.

****************************

९ व्या रस्त्यावरील त्या झगमगत्या पॉश इमारतीतील बहात्तराव्या मजल्यावरील आलिशान ऑफिसमध्ये जोतीर्भास्कर नारायणशास्त्री उपाध्ये यांच्या पुढे मधुकरराव बसले होते. जोतीर्भास्कर त्यांच्या लॅपटॉप मध्ये मधुकररावांची पत्रिका स्टडी करत होते. थ्रीपीस सूट, गोरापान चेहरा, तरतरीत नाक, आणि सोनेरी काड्यांच्या चष्म्याच्या आडून दिसणारे घारे डोळे. प्रथमदर्शनीच छाप पडावी असे उपाध्येबुवांचे व्यक्तिमत्व होते. लॅपटॉपमधून डोके वर काढत उपाध्ये बुवांनी चष्मा हातात घेतला. त्याच्या काचा पुसत घारे डोळे बारीक करत मधुकररावांकडे एक कटाक्ष टाकला.

“ हे पहा मधुकरराव तुमच्या साडेसातीचा कडक काळ सुरु आहे. आम्ही नुसते भविष्य प्रेडीक्ट करत नाही तर ते मॉडीफाय देखील करतो हे तुम्हाला ठावूकच असेल. आमच्या दोन मेथड आहेत. एक परंपरागत स्लो मेथड आहे. आणि एक आहे अत्याधुनिक इंस्टट मेथड. पैकी तुम्हाला हव्या त्या पद्धतीने जाता येईल.”
मधुकरराव नम्र चेहरा करत म्हणाले,

“माफ करा पण मला याबद्दल अधिक सांगाल काय. मी आज प्रथमच येतोय तुमच्याकडे.”

“आमची परंपरागत पद्धती म्हणजे पूर्वी जसे विधी करत असत ते आम्ही आधुनिक पद्धतीने आणि इंस्टंटली करतो. उदाहरणार्थ तुम्हाला नागनारायण बली विधी करायचा आहे. तर आमच्या स्विमिंग टॅंक ला आम्ही अत्याधुनिक ग्राफिक्स विजुअलाएजेशन तंत्राने कुशावर्त कुंडाचे हुबेहूब रूप दिले आहे. त्यात कुशावर्त डोहातील पाणी मिनरलायजेशन करून भरलेले आहे. सगळे मंत्र वगैरे रेकोर्डेड आहेत. ते आम्ही १०x स्पीड ने चालवतो. आणि साधारण हा तीन दिवसांचा विधी आम्ही एका तासात नाशिकला न जाता विधिवत पद्धतीने इथेच उरकून देतो.”

मधुकररावांना हे मनापासून आवडले,

“अच्छा, हे फारच छान ! आणी दुसरी पद्धती कोणती?”

“आम्ही ज्याला फाॅर्चून मॉडीफिकेशन आणि केअर टेकिंग म्हणतो ती ही आमची इंस्टंट रीजल्ट पद्धती. आम्ही काय करतो यामध्ये की समजा एखाद्या मुलीला मंगळ आहे. तर तिला इथेच व्रते साधना वगैरे सांगत बसण्यापेक्षा आम्ही तिला थेट मंगळावरच पाठवतो. तिथल्या इंडियन वसाहतीत आमची खास राखीव जागा आहे. आलिशान सुईट आणि ऑफिस आहे. तिथे साधारण १५ दिवस राहून सर्व इंस्टंट व्रते पार पाडल्यानंतर त्या मुलीचा मंगळ ग्रहाचा प्रभाव पूर्ण नाहीसा होतो. पृथ्वीवर राहिल्याने मंगळाचा होणारा गुरुत्वीय इफेक्ट आणि विकीरणाचा परिणाम देखील नाहीसा होतो. अश्या मुलींना आम्ही मंगळ रिटर्नड सर्टिफिकेट देतो. आमची कीर्ती सर्वदूर पसरलेली आहे. या सर्टिफिकेट च्या योगे त्या मुलीच्या पत्रिकेतला मंगळ निष्प्रभ ठरून ग्राह्य धरला जात नाही. आणि तिच्या विवाहातील अडचण दूर होते."

मधुकरराव ऐकून थक्क झाले होते. आणि शनीमहाराजांसाठीचा उपाय ऐकण्यास उत्सुक.

“ मग साडेसातीसाठी काय करता आपण?”

उपाध्ये बुवांनी मधुकररावांच्या चेहऱ्यावरील उत्साह ताडून विस्तृतपणे सांगायला सुरवात केली.

  “ साडेसातीवर उपाय ही तर आमची स्पेशालिटी आहे मधुकरराव. मंगळाप्रमाणेच आमची शनीवरील इंडियन वसाहतीत देखील खास जागा आहे. माननीय पंतप्रधान योगीराज जांबुवंत यांच्याकडे वजन खर्ची घालून मी ती मिळवली आहे. आणि एक गुपित सांगू का तुम्हाला मा.पंतप्रधान हे आमचे खास व्ही आय पी क्लायंट आहेत. तुम्हाला शनी ग्रहावरील सुप्रसिद्ध शनीमंदिर तर माहितच असेल. तर जांबुवंतांनी खास प्रयत्न करून आम्हाला त्या शनी मंदिराच्या शेजारची जागा मिळवून दिली आहे. तर आम्ही साडेसातीच्या क्लायंटला साडेसात दिवस थेट शनीग्रहावरच पाठवितो. तिथले आमचे प्रतिनिधी कम मॅनेजर वेदोनारायण आचार्य घाणेकर साडेसात दिवस सर्व शास्त्रोक्त पूजाविधी पार पाडतात. थेट शनीग्रहावर जाऊनच ही पूजा केल्याने साडेसात दिवसात संपूर्ण साडेसाती नाहीशी होते. शनीदेव प्रसन्न होऊन बरकत देतात. अगदी १०० % खात्री बर का.”

हा इंस्टंट माॅडीफिकेशन उपाय ऐकता ऐकताच मधुकररावांनी तो करायचे मनोमन निश्चित केले होते. जाताना जोतीर्भास्कर उपाध्येंच्या कॅशीयर कडे या शनीग्रहवारीची भरगच्च रक्कम भरूनच ते घरी परतले.

*********************
यथावकाश मधुकरराव शनीग्रहावरची शनी वारी आटोपून आले. पाहता पाहता सहा महिने उलटले. त्यांच्या पत्नीच्या मालतीबाईंच्या अफेयर्सनी आता चांगलाच जोर पकडला होता. बब्रुवाहनची व्यसने वाढली होती. वासवदत्तेच्या लेट नाईट पार्ट्यांचे प्रमाणही आता हाताबाहेर गेले होते. पुष्पक टॅक्सी कंपनीची हालत जैसे थे होती. उलट तोटा दिवसेंदिवस वाढत होता. शनीग्रहवारीचा विपरीत परिणाम झाल्यासारखे वाटत होते. मधुकरराव वैतागून गेले होते. एके दिवशी वैतागून त्यांनी जोतीर्भास्कर उपाध्येंचे ऑफिस गाठले.

उपाध्येंच्या टेबलसमोरच्या खुर्चीत बसून मधुकररावांनी आपले सगळे गाऱ्हाणे त्यांना ऐकवले. उपाध्येंनी आपला सोनेरी काड्यांचा चष्मा हातात घेत घाऱ्या डोळ्यांनी मधुकररावांकडे बेरकीपणे पाहिले. मग चष्मा पुसून डोळ्यांवर चढवत त्यांनी लॅपटाॅप समोर ओढला.

“हे पहा मधुकरराव तुमची कुंडली मी परत एकदा नवीन कॅल्क्युलेशन्स मांडून टॅली केली. तुमच्या केस मध्ये एक कॉम्प्लिकेशन निर्माण झाले आहे. अस हजारात एखाद्याच केस मध्ये होते. तुमची दैवगतीच विचित्र दिसते.”
अस म्हणून बुवांनी एक लांबलचक पॉज घेत परत लॅपटाॅप मध्ये डोके खुपसले. ए सी च्या थंडगार हवेत आलेला कपाळावरचा घाम पुसत मधुकररावांनी करूण नजरेने काहीसे हबकून जात उपाध्ये बुवांकडे डोळे लावले. थोड्या वेळाने उपाध्येंनी त्यांच्याकडे पाहत सांगितले.

“मधुकरराव तुमच्या शनीग्रह फेरीच्या वेळी तुमची ग्रहदशा विपरीत होती. त्यामुळे तुमच्या कुंडलीत एक नवीन दोष निर्माण झाला आहे. हा आमचे पुज्य पिताजी जोतीर्भास्कर विश्वंभरशास्त्री उपाध्ये यांचा जोतीषशास्त्रातील नवीन शोध आहे. तुमच्या शनीग्रहावरील वास्तव्याच्या दरम्यान पृथ्वीच्या गुरुत्वीय बलाचा आणि विकीरणाचा ग्रहदशेवर विपरीत परिणाम होऊन तुमच्या कुंडलीत पृथ्वीची साडेसाती निर्माण झाली आहे.”

मधुकरराव थक्क होऊन उपाध्येबुवांकडे पाहत राहिले. शनी, गुरु, मंगळ, शुक्र नव्हे संपूर्ण आकाशगंगेची साडेसत्तरी मागे लागल्यासारखा त्यांचा चेहरा झाला होता.

© सुहास भुसे.

पांढरमिशी पठाण

“भावोजी, ताईला घेऊन जाईन उद्या सकाळी. पाच दिवसांनी कार्यक्रम आहे. तुम्ही पण नक्की या आदल्या दिवशी. "

भावोजी रानातून आल्यावर निवांत जेवणे सुरु होती. मग गणेश ने भीत भीत भावोजींना विचारले. भावोजी म्हणजे एकदम सणकी खोपडी. त्यांना पूर्वीपासून गणेश जरा वचकूनच असे.

“आं ? पाच दिवस अगोदर काय काम आहे? गणेश राव आमी काय हाताने भाकरी थापाव्या मनता काय इतके दिस?”

“आईने आग्रहाने सांगितले आहे. ताईला घेऊनच ये म्हणून..आईला हल्ली उठबस होत नाही जास्त. ताईची मदत होईल तिला ”

“गणेश राव हे काही जमायचं नाही,”

भावोजींनी जेवण आणि विषय संपवत हात धुतला.

“कारेक्रमा दिवशी सकाळी या. घिवून जावा आणि सांच्याला आणून सोडा.”

गणेश खट्टू झाला. प्रचंड राग आला. पण करतो काय? जेवण झाल्यावर आतल्या खोलीत ताईला जाऊन म्हणाला.

“ताई मी काही मुक्काम नाही करत. तुझा सनकी नवरा आणि तू घे बघून कधी यायचे ते. मी जातो आताच.”

“अरे गणेश मी बघते बोलून त्यांच्याशी. आता कुठे जातो इतक्या रात्री परत? ९ वाजलेत. त्यात अमावस्या आहे आज ”

“नको ताई, काळजी करू नको, जाईन मी दीड दोन तासाचा तर रस्ता आहे.”

अस म्हणून ताईचा निरोप घेऊन गणेश घुश्श्यातच बाहेर पडला होता. गावाच्या बाहेर आल्यावर हायवेवर  बरेच ढाबे त्याच्या संतापाला खुणावत होते. त्याच्या गावाकडे रस्ता वळतो तिथल्या वळणावरच्या ढाब्यात गणेश घुसलाच. भावोजींना इरसाल शिव्या हासडत पी पी पिला. शेवटी जास्त झाली आणि तिथेच लूढकला.

थंडी वाजू लागल्यावर गणेश ने डोळे हलकेच उघडत आजू बाजूला पाहिले. आपण ढाब्यावरील एका बाजेवर अस्ताव्यस्त झोपलेले बघून तो जरा दचकलाच. उठून घड्याळात बघितले तर रात्रीचे दोन वाजलेले. कपडे झटकत तो उठला. तो त्याचा थोडासा तोल गेला. म्हाताऱ्या साधूची गुंगी अजून होतीच डोक्यात. पण तरी त्याला विश्वास वाटला की जाईल तो घरी व्यवस्थित. पाय खोडत मोटारसायकलकडे जात गाडी सुरु केली आणि निघाला.

किरर्र अंधार..आजू बाजूला चिल्लारी, रामकाठी बाभळीची झाडे आणि ऊसाचे फड. सगळा रस्ता निर्मनुष्य. औषधालाही एखादी गाडी किंवा माणूस पास होत नव्हते. गणेश ला आता थोडी थंडी जाणवू लागली. हे ठीकच..त्याने विचार केला. थंडी वाजतेय म्हणजे म्हाताऱ्या साधुचा असर आता कमी होतोय. थोडे पुढे गेल्यावर गाडीच्या उजेडात एक म्हातारा आणि एक कुत्रे रस्त्याने जात असलेले त्याला दिसले. च्या आयला रात्रीच्या दोन ला हा थेरडा कुठे चालला म्हणायचा ? वळून त्याच्या कडे बघत गणेश ने त्याला पास केले. म्हातारा उंच निंच आणि ताठ दिसत होता. डोक्यावरचे केस आणि पांढऱ्याधोप मिश्या त्याच्या गाडीच्या उजेडात चमकल्या. म्हातारा सरळ समोर बघत होता. अंगात मांजरपाटाचे बनियन आणि धोतर. आणि सोबतचा तो त्याच्या मिश्या सारखाच पांढराधोप कुत्रा. असो तिच्या मारी म्हणत गणेश ने गाडी दामटली.

थोडे अंतर पुढे गेल्यावर त्याला अजून एक म्हातारा आणि कुत्रा पुढे चालताना गाडीच्या उजेडात दिसला. च्या आयला! म्हातारा साधू पिल्यामुळे मला काय म्हाताऱ्यांची लॉटरी लागली काय म्हणत स्वतशीच हसत गणेश पुढे जाऊ लागला. त्याच्या जवळून जाताना गणेश ने वळून पाहिले आणि तो चरकला. तसेच शुभ्र केस.. पांढऱ्याधोप मिश्या आणि तसाच पेहेराव. कुत्रे देखील सेम. च्या मारी हा म्हाताऱ्या साधूचा झटका म्हणत त्याने मान झटकली आणि पुन्हा गाडी दामटली.

थोडे अंतर पुढे गेल्यावर पुन्हा एकदा उजेडात त्याला एक म्हातारा आणि कुत्रा चालताना दिसला. मग मात्र गणेश घाबरला. तोंडाने हनुमान स्त्रोत्र म्हणत हा म्हातारा तो नसावा अशी प्रार्थना करत सावकाश पुढे जाऊ लागला.   जवळून जाताना त्याने भीत भीत मान वळवली तर तोच म्हातारा. तेच केस, त्याच मिश्या तेच बनियन, धोतर आणि कुत्रा. गणेशचे अंग लटपटू लागले. इतक्यात हलकेच मान वळवत त्या म्हाताऱ्याने गणेशकडे बघितले. त्यांचे लाल गुंजे सारखे डोळे बघून गणेशची पाचावर धारण बसली. ओल्ड मॉन्कची नशा झटक्यात उतरली. थरथर कापत त्याने स्पीड वाढवला. फुल स्पीड मध्ये गाडी सुसाट सोडली.

थोडे पुढे जाताच तो म्हातारा आणि त्याचा कुत्रा परत. गणेश ने देवाचा धावा करत तिकडे न बघत समोर चाकाच्या खाली नजर लावली आणि मुठ ओढली. आता तो म्हातारा आणि त्याचा कुत्रा त्याच्या गाडीसोबत धावू लागले. गणेशने स्पीडमीटर बघितला. ९० चा स्पीड होता. गणेश च्या अंगाला दरदरून घाम फुटला. तसल्या थंडीत त्याचा शर्ट घामाने ओलाकच्च झाला. समोर लक्ष केंद्रित करत तो गाडी दामटू लागला. तो म्हातारा आणि कुत्रा त्याच्या गाडीसोबतच धावत होते. जणू त्यांची रेस लागली होती. गणेशने जितकी मुठ ओढता येईल तितकी ओढून धरली होती. थोडे अंतर पुढे गेल्यावर त्याला एक अतिथंड हवेचा झोत जाणवला. आणि खडखड आवाज करत त्याची गाडी बंद पडली. बजरंग बली चा धावा करत त्याने इकडे तिकडे न बघता  किक मारण्याचा झपाटा सुरु केला. काही केल्या गाडी सुरु होईना. त्याने डोळ्याच्या कोपऱ्यातून बाजूला पाहिले. तिथे कोणीही नव्हते. त्याला त्यातल्या त्यात थोडे हायसे वाटले. कार्बोरेटर आणि पेट्रोल चेक करावे म्हणून तो उतरला. उतरताना त्याची नजर सहज मागे गेली.

१० फुट अंतरावर मागे तो म्हातारा आणि कुत्रा जणू हवेत धावत होते. त्यांचे हात पाय हलत होते पण त्याना जणू कोणी अदृश्य शक्तीने धरून ठेवले होते. म्हाताऱ्याच्या मिश्या एखाद्या बोक्यासारख्या फिस्कारल्या होत्या. चेहऱ्यावर भयंकर संताप दिसत होता. त्याचे गुंजेसारखे लालभडक डोळे त्या अंधारात विस्त्यासारखे चमकत होते. तो रागारागाने हवेत हात मारत होता. जणू गणेशचा गळा पकडण्यासाठी.  तसेच डोळे त्याच्या कुत्र्याचेही दिसत होते. कुत्रा जणू फक्त हाडाचा सापळा असावा. गणेश ने सर्व शक्ती एकवटून एक भयंकर किंकाळी फोडली आणि तो बेशुद्ध होत रस्त्यावर आडवा झाला.

त्याने डोळे कण्हत उघडले तेव्हा एक फेटेवाला म्हातारा त्याच्या चेहऱ्यावर वाकून  बघत होता. गणेश ने गप्पकन डोळे मिटून घेत किंकाळी फोडली. व न थांबता तो किंचाळू लागला. म्हाताऱ्याने सटपटत त्याचा तोंडावर हात दाबला.

“पोरा आर शांत हो. डोळे उघड. भिऊ नगस. तू आता माज्या घरी हाय ”

त्याचा आवाज ऐकून  गणेश ने भीत भीत डोळे उघडले. म्हाताऱ्यावरची नजर काढत आजू बाजूला नजर फिरवली. एक तरूण मुलगी दोन तरुण मुले एक पोक्त माणूस एक म्हातारी त्याच्याकडे कुतूहलाने पाहत होते. त्यांचे मानवी चेहरे पाहून त्याला धीर आला आणि तो उठून बसला.
त्याच्या चेहऱ्यावर मायेने हात फिरवत म्हाताऱ्याने विचारले

“तापीनी फनफनलय प्वॉर.. काय झाल लेकरा? काय दिसला तुला? कशाला भेलास इकत ?”

गणेश थोडेसे भानावर येत त्यांना रात्रीची कथा सांगितली.  म्हातारा तोंडावर हात नेत म्हणाला,

“आर त्यो पांढर मिशी पठाण. लय जालीम हाय त्यो. पण त्यो त्याच्या गावाची शिव वलंडत न्हाय. तू जीत पडलास तीतच शीव त्याची. तुज नशीब बलवत्तर पोरा. जीवानिशी वाचलास. काल आमोशा व्हती .आमोशेला लय फार्मात असतो तो गडी.”

म्हाताऱ्याने दोन्ही गालावर चापट्या मारत राम राम म्हटले.

गणेश घरी आला तेव्हा तापाने फनफनला होता. कार्यक्रमाच्या दिवसापर्यंत त्याचा ताप उतरला नाही. गणेशची बातमी कळताच ताईला भावोजीने झक मारत माहेरी आणून सोडले हे एक अजून.

©सुहास भुसे

गोष्ट एका गोष्टीची : भाग 2

कितीतरी वेळ दोघे निशब्द एकमेकांचा निकट स्पर्श अनुभवत बसून होते.  आजूबाजूला अंधार दाटून आला होता. रागिणीने काहीसे भानावर येत विचारले,

“विक्रांत खरे तर अजिबात इच्छा होत नाहीये. पण मला निघायला हवे.”

“हं ..जायलाच हवे का?”

“विक्रांत प्लीज, मला आधीच कठीण होतेय निरोप घेणे.”

ती हळवी झाली होती.

“ठीक आहे. चल निघूया.” विक्रांत जड स्वरात म्हणाला.

एकमेकांच्या हातात हात घालून बिलगून चालत त्यांनी हॉटेलपर्यंतचे अंतर कापले.

“रागिणी आता परत कधी भेट होईल आपली.”

“यावेळीच खूप सायास करून आलेय रे मी भेटीला. पुढे लवकर भेटणे कठीण आहे. पण नक्की भेटू आपण.”

“मला खूप आठवण होईल तुझी.”
“अरे मी टच मध्येच असेन की.”
“हो म्हटले तर एका टचच्या अंतरावर म्हटल तर दोन ध्रुवावर दोघे आपण.”

दोघे खिन्न झाले. परत निशब्दत: दाटून आली.

“रागिणी मी सोडू का तुला गाडीने”
“अरे नको, मी जाईन.”
अचानक विक्रांतच्या लक्षात आले. त्याने रागिणीला एक सुंदर गिफ्ट आणले होते. ते द्यायचेच विसरून गेला तो.
“रागिणी तू ५ मिनिट थांब, मी लगेच आलो.”
“का रे, काय झाले ? कुठे जातोस ?”
“अग मी एक गिफ्ट आणले आहे तुझ्यासाठी. रूम मध्ये आहे घेऊन येतो. पाचच मिनिट थांब.”
“ओके ..पण अरे थांब न मी पण येईन. फ्रेश होते जरा.”

विक्रांत ने बेडवर बसत आपली बॅग उघडून त्यातला छानसा नेकलेस बाहेर काढला. रागिणीला किती शोभून दिसेल हा. रागिणीला कोशॉप ब्रँड ची ज्वेलरी आवडते हे विक्रांत ला ठाऊक होतं. तिला याबद्दल त्याने सांगितले नव्हते तिला सरप्राईज करण्याचा त्याचा विचार होता. हलकेच दरवाज्याचा आवाज झाल्यावर त्याने मान वर केली. बाथरूमच्या दरवाज्यातून ओल्या ताज्या चेहऱ्याने रागीनी बाहेर येत होती. गर्द जांभळ्या पालाझो मधील तिचा ठसठ्शीत बांधा उठून दिसत होता. गोऱ्या चेहऱ्यावर रूळनाऱ्या त्या कुरळ्या केसांच्या महिरपी, तिचा विपुल केशसांभार. इतका वेळ बाहेर ज्या गोष्टी त्याने लक्षपूर्वक पाहिल्या नव्हत्या त्या गोष्टींवर या एकांतात त्याचे डोळे खिळून राहिले.

 आरश्यासमोर उभे राहत रागिणीने चेहऱ्यावर एक हलकासा मेकअप चा हात फिरवला. आणि आरश्यातून आपल्याला पाठमोरे न्याहाळनारी त्याची नजर आणि त्यातली तीव्र ओढ तिला जाणवली. आरश्यातूनच त्याच्याकडे पाहत तिने विचारले,

“अरे अस काय पाहतोस? आणि हातात काय आहे ते नेकलेस ? वॉव किती सुंदर. तुला कधी म्हणाले होते मी सहज मला पण आठवत नाही. आणि तू मात्र पक्के लक्षात ठेवलेस हे."

विक्रांत ने स्मितहास्य करत म्हटले,
“घालून दाखव बघू, मी परत कधी बघेन तुला काय ठावूक?”
“अस काय म्हणतोस रे,”
 ती भावूक होऊन म्हणाली.
“अस बोलत आहेस जणू आपण आता भेटणारच नाही कधी. आण इकडे तो नेकलेस. घालते मी.”

तिच्या प्रतिबिंबाकडे बघत तो उठला व तिच्या मागे आला. क्षणभर दोघे आरश्यात एकमेकांच्या डोळ्यात बघत राहिले. मग तिने मान तिरकी करत आपले मोकळे केस पुढे घेतले. त्याने समजून आपल्या हाताचे तिच्याभोवती कडे करत नेकलेस तिच्या गळ्यात घातला.  त्याचे हात थरथरत होते. दातांनी क्लिप पक्की करताना तिच्या सेंटचा मादक गंध त्याला वेडा करत होता. त्या निकटतेमुळे दोघांचेही श्वासोच्छवास एकमेकांना ऐकू येतील एवढा श्वासांचा आवेग वाढला होता. क्लिप लावून सरळ होत विक्रांत ने तिच्या खांद्यावर हात ठेवत रागिनीला हलकेच आपल्याकडे वळवले. तिचे गाल आरक्त झाले होते आणि नजर झुकली होती. विक्रांतने तिची  हनुवटी वर उचलण्याचा प्रयत्न केला.  लाजुन रागिणी त्याच्या मिठीत शिरली. विक्रांत क्षणभर हडबडला. मग त्यानेही हात पसरत तिला आपल्या बाहूपाशात आवळले.

क्रमश:

क्रमश: शब्द वाचताच वैदेहीचा चेहरा पडला. तिने मेल बॉक्स बंद करत लॅपटॉप झाकला. गोष्ट वाचता वाचता आपलाही श्वासांचा आवेग वाढला आहे हे तिच्या लक्षात आले. तिने आपला श्वास थोडा  नियंत्रित केला. मग आपला सेल उचलत “ क्रमश: ? व्हाट द हेल क्रमश:"  अस पुटपुटत तिने योगेशला फोन लावला.

“अरे योगेश, ही काय जागा आहे का रे क्रमश: करण्याची? गोष्टीच्या सर्वोच्च बिंदूवर आणून तू चक्क क्रमश: लिहितो आणि मला मेल करतो गोष्ट ?”

योगेश तिचा आवेश पाहून खो खो हसू लागला.

“अरे हसतोस काय वरून? आणि मला आधी सांग ही कथा तुला कशी सुचली? तूच विक्रांत तर नाही ना? ही सत्यकथा तर नव्हे ना?”

हे ऐकून योगेश अजूनच हसू लागला.

“अग वेडाबाई, सत्यकथा असती तर मी सांगितली नसती का तुला? अग पूर्ण काल्पनिक कथा आहे ही.”

“बर ठीके. असू दे. पण मला आता पटकन पुढची कथा पाठव तरी किंवा सांग तरी लगेच बर.”

“वैदेही अग मी लिहिली नाही अजून पुढची गोष्ट. आता काय व्हावे पुढे यावर विचार करतोय.”

“योगेश गुमान सांगतोस की देऊ एक गुद्दा? लिहिली नसशील तर काय लिहिणार आहे सांग. आता काय होते पुढे?”

“वैदेही मी असा विचार करतोय की विक्रांत आणि रागिणी त्या प्रेमाच्या अत्युच्च बिंदूकडे पाठ फिरवून मन आवरतात. आणि एकमेकांचा निरोप घेतात.”

“काय ? का मन आवरतात? ते पुढे जात नाहीत? हा काय गाढवपणा योगेश ? अस कस शक्य आहे? आणि पण मी म्हणते त्यांनी का जाऊ नये पुढे ? त्यात काय वाईट आहे?”

“अग वैदेही म्हणजे मी विचार करत होतो कि जर त्यांनी हे टाळले तर त्यांच्या गोष्टीला एक उदात्त टच मिळेल. एक फिलॉसॉफीकल डूब मिळेल. लोकांना प्रेमापेक्षा त्याग आवडतो.”

“योगेश मी सांगते ना तुला. या वळणावरून कोणीही परत फिरू शकत नाही. तू जर तस लिहिले तर तुझी गोष्ट दांभिक होईल. तू संस्कार कथा लिहिणार आहेस की वास्तवकथा? आणि हे बघ त्या जुनाट बुरसटलेल्या परंपरा संस्कार वगैरे कल्पना मला सांगू नको. माणसाची सगळी सुखे कशी नासवता येतील याचा एककलमी कार्यक्रम म्हणजे परंपरा. विक्रांत-रागिणी ने त्याग करूच नये. त्यांचे प्रेम आहे एकमेकांवर आफ्टरऑल.”

“ओके वैदेही. ठीक. मान्य. हे लिहितोच मग.”

“आणि ना आता एक व्हिलन आण गोष्टीत. त्याची बायको किंवा तिचा नवरा. संघर्ष, भांडणे, प्रेमाची कसोटी. मजा येईल.”

“छे छे वैदेही. या गोष्टीत तसले काही होत नाही. मी सुखांत लिहिणार आहे. विक्रांत आणि रागिणी आपापले प्रपंच सांभाळून, जबाबदाऱ्या पार पाडून जर जीवनातील सर्वात सुंदर गोष्टीचा, प्रेमाचा आनंद घेणार असतील तर काय हरकत आहे.? ते असच चॅट करत राहतात. प्रपंच सांभाळून एकमेकांना भेटत राहतात. संसाराच्या रुक्ष वाळवंटात हे ओअॅसीसरुपी प्रेम त्यांना जगण्याची उमेद देत राहील. अशी एखाद्या धावत्या भेटीची शिदोरी त्यांना कित्येक दिवस पुरेल. आणि तुझ म्हणणे पटले मला. त्यांनी सेक्स केला तरी काय हरकत आहे? परपुरुषाचा विचार न करणाऱ्या स्त्रिया किंवा परस्त्रीचा विचार न करणारे पुरुष कितीसे असतील. स्त्रिया जेव्हा सलमान,अक्षय,ऋत्विक वर मरत असतात किंवा पुरुष मल्लिका, करीनाचे सिनेमे पाहतात किंवा सनी च्या क्लिप पाहतात तेव्हा ते काय करत असतात. मग या फिक्शन ला त्यांनी थोडे मुर्त रूप दिले तर काय चुकले ? व्यभिचार हि संकल्पना मान्य करूनच पाहायचे असेल. तर हाही एक प्रकारचा मानसिक व्यभिचारच नाही का?”

योगेश जेव्हा अस बोलत असे तेव्हा वैदेही नेहमी भान हरपून त्याचे बोलणे ऐकत असे. त्याचे विचार तिला खूप आवडत. त्याला अजून बोलत करत ती म्हणाली,

“हो योगेश, हे एकदम परफेक्ट बोललास तू बघ. अगदी पटले. आणि सांग शेवट कसा करणार?”

“वैदेही मी रूढार्थाने या गोष्टीचा शेवट करणारच नाही.  ट्वीस्ट आणायचे काम मी वाचकांवर सोपवणार. म्हणजे अस बघ ही गोष्ट खूपच कॉमन आहे. युनिवर्सल. अनेकांच्या बाबतीत घडली असेल. आता घडत असेल. पुढे घडू शकेल. या सुखांतानंतरचा ट्वीस्ट मी वाचकांवरच सोडून देणार आहे. त्यांनी हवे ते रंग भरावे आणि ही गोष्ट आपली बनवावी.”

“च्या आयला योगेश. तू फार भारी आहेस रे. उगीच नाही मरत तुझ्यावर मी. आणि एक सांगू का? तुझी ही गोष्ट वाचून मलाही तुला भेटण्याची खूप ओढ लागली आहे रे. म्हणजे माझा तसा आग्रह नाही. पण मला खूप आवडेल तुला भेटायला. आपण पण किती दिवस कॉल आणि चॅट वरून बोलणार?”

योगेश फोनवर खो खो हसू लागला.

“थोडक्यात उरलेली गोष्ट घडवून आणून जगायची आहे तर तुला वैदेही !”

“हो..आणि अरे ऐक ना बेल वाजतेय. बहुतेक माझा नवरा आला वाटते. मी फोन ठेवते. चॅटवर ये बोलू आणि तुझे उत्तर सांग कधी भेटायचे ते. चल बाय लव्ह यु .”

अस म्हणत फोन ठेवत वैदेही दरवाजा उघडायला उठली.  

-समाप्त ....

©सुहास भुसे

गोष्ट एका गोष्टीची : भाग- १

हॉटेल  रत्नहार पॅलेसच्या आलिशान डायनिंग हॉल मध्ये  बसून तो आतुरतेने तिची वाट पाहत होता. एव्हाना यायला हवी होती ती. त्याने परत बैचेन होऊन घड्याळात पाहिले. दीड वाजत आले होते. एक वाजता त्यांचे भेटायचे ठरले होते. आपल्या या तीव्र ओढीचे त्याला आश्चर्य वाटले. या परिपक्व वयात देखील आपल्या भावना एखाद्या षोडशवर्षीय तरूणाइतक्याच तीव्र असल्याचे त्याला जाणवले. तिलाही तितकीच ओढ वाटत असेल याची त्याला खात्री होती. तरी तिने उशीर का करावा? तस म्हटल आज ते दोघे एकमेकांना पहिल्यांदाच भेटणार होते. तरीही ते दोघे एकमेकांना खूप चांगले ओळखत होते.

 त्याला आठवले त्यांची मैत्री झाली त्याला एव्हाना एक वर्ष लोटले होते. त्यांची ओळख झाली ती फेसबुक वर. तो एक नवोदित कवी होता. त्याच्या भावगर्भ कविता वाचून ती प्रभावित झाली होती. त्यांची हळू हळू मैत्री झाली. मग इनबॉक्समध्ये गप्पा सुरु झाल्या. एकमेकांच्या आवडी निवडी आणि स्वभाव खूप जुळतात अस त्यांच्या लक्षात आले. ती विलक्षण बुद्धीमती होती. चतुर आणि हजरजबाबी. त्याला विशेष आवडला तो तिचा नर्मविनोदी स्वभाव. तिच्याशी बोलायला त्याला खूप आवडायचे. त्याला तिच्याशी बोलणे काहीसे आव्हानात्मक वाटायचे. ती कधी कोणता विसंगत मुद्दा हेरेल आणि त्याला पेचात पकडेल त्याची शाश्वती नसे. त्यामुळे त्याला जपून बोलायला लागायचे. त्यांच्या गप्पात तिचा पती आणि त्याची पत्नी सोडले तर कोणतेच विषय वर्ज्य नसायचे. दोघेही चांगलेच व्यासंगी असल्याने त्यांच्या गप्पांचा वारू विविध विषयात चौखूर उधळायचा. हळू हळू त्यांचे चॅटिंगचे प्रमाण वाढत चालले. शक्य तर दोघे कॉल करत. मिळालेला सगळा मोकळा वेळ ते एकमेकांशी गप्पा मारण्यात घालवत. तिला गाणी खूप आवडायची आणि त्याला पण. कधी कधी एकमेकांना सूचक गाणी पाठवून ते आपल्या भावना व्यक्त करायचे. त्याला ऑनलाईन यायला कधी उशीर झाला आणि ती नाराज असेल तर तो तिला यु रुठो न हसीना किंवा वो है जरा खफा खफा अशी गाणी पाठवे. तिचा आवाज खूप गोड होता. कधी कधी ती तिच्या आवाजात त्याच्यासाठी गाणी रेकॉर्ड करून पाठवे. तिने पाठवलेले तिच्या आवाजातले मै तैनु समझावा की न तेरे बिन लगदा जी तर त्याला इतके आवडले की दिवसातून किमान १० वेळा तो क्लिप ऐकत असे. एकदा त्याने तिला गाणे पाठवले. युही तुम मुझसे बात करती हो या कोई प्यार का इरादा है . हळू हळू दोघांच्या मनाची एकमेंकातली गुंतवणूक दोघांच्याही लक्षात येऊ लागली.

एकदा ती त्याला म्हणाली, “विक्रांत, ज्या माणसाना खाणे आणी गाणे आवडते ती माणसे जातिवंत रसिक असतात. प्रेम करावे तर त्यांनीच.”
एकदा तिने त्याला विचारले "विक्रांत तू ड्रिंक करतोस का ?"
त्यानेही ऑनेस्टली सांगितले "हो करतो न."
 तिने विचारले "कधी कधी करतोस कि नेहमी?"
 त्याने खरे खरे सांगितले. मग तिनेहि कबुली दिली कि तीही ड्रिंक करते. दोघांनी अगदी विविध ब्रांड आणि त्यांची टेस्ट व मजा यावर देखील गप्पा मारल्या. तिचा मोकळा ढाकळा आणि बोल्ड स्वभाव त्याला अजूनच आवडला. लवकरच त्यांचे नाते प्रेमात रुपांतरीत झाले. एकमेकांना दिवसातून शंभरवेळा तरी आई लव्ह यु स्टिकर्स ची देवाण घेवाण होऊ लागली. फ्लाइंग किसेस आणि हग मी च्या स्टिकर्सना उत आला.

एकदा त्याने विचारले,”रागिणी मी आग्रही नाही. पण तू मला प्रत्यक्ष भेटलीस तर मला खूप आनंद होईल.”
तिनेही संमती दर्शवली. आणि त्यांच्या गप्पांना एक नवीन विषय मिळाला. आपण अमुक ठिकाणी भेटू या. तमुक प्रकारे भेटू या. तू समोर आल्यावर मी पहिल्यांदा अस म्हणेन. मी अमुक करेन तमुक करेन. अश्या अनेक नाट्यमय काव्यात्म काहीश्या फिल्मी भेटी त्यांनी गप्पात प्लॅन केल्या.

ती म्हणायची”विक्रांत आपण खूप गप्पा मारू या”
“हो रागिणी, रात्रीच्या निरव शांततेत आपण तलावाच्या काठावर एखाद्या बाकावर गप्पा मारत बसूया”
“हो रे राजा. गोड गुलाबी हवा असेल. मी एक शोल घेतलेली असेल.”
“रागिणी पण माझ्याकडे शॉल नसेल.  मला थंडी वाजेल.”
“मग मी तुला माझ्या शॉल मध्ये आणि माझ्या मिठीमध्ये घट्ट लपेटून घेईन”
“मी तुझ्यावर तिथल्या तिथे एक छानशी कविता करेन”
“मी तुझ्यासाठी मै तैनु समझावा की गाईन.”

एकदा त्याने तिला विचारले, “रागिणी समजा आपल्या भेटीत आपल्याला मोह झाला आणि आपला तोल गेला तर.”
“तोल गेला तर म्हणजे नेमके काय विक्रांत..स्पष्ट शब्दात विचार ”
“म्हणजे समज आपल्याला फिजिकली ऍट्राक्शन वाटले आणि आपण शरीराने जवळ आलो तर? तश्या काही पॉसिबिलीटीज आहेत का?”
“विक्रांत माझा तुझ्यावर विश्वास आहे. तू माझ्या मनाविरुद्ध काही करणार नाहीस.”
“म्हणजे तुझ्या मनातहि असे असेल तर हि पॉसिबिलीटी आहेच.”
“माझा तुझ्यावर विश्वास आहे विक्रांत.”
त्याला हसू आले.
“रागिणी हा विश्वास दोन प्रकारचा असू शकतो. एकतर मी तुला अपेक्षित नाही अस काही करणार नाही असा विश्वास किंवा एक तर मी जे करेन ते योग्यच असेल असा विश्वास.”
“विक्रांत लेट मी क्लियर धिस, हे बघ मला नीती अनीतीच्या फोल कल्पना मान्य नाहीत हे तर तुला माहितच आहे, त्यामुळे समज आपल्यात अस काही घडल तर त्याच मला वावड नाही. फक्त ते अस ठरवून करणे मला आवडत नाही. मला मनापासून तस प्रेरित करणारा पुरुष असेल तर ते होईल ही.”

तिला दांभिकपना कधीच आवडत नसे. तिचे स्पष्ट आणि प्रामाणिक उत्तर त्याला मनापासून आवडले.

तिच्या अश्या एक न अनंत आठवणीत तो रंगून गेला होता. खांद्यावरचा हलकासा स्पर्श, लेमोनेड सेंटचा मंद जवळून जाणवणारा मंद गंध आणि हलक्या आवाजात मारलेली विक्रांत अशी हाक याने तो भानावर आला. त्याने वळून वर पाहिले. मंद मंद हसत ती जवळ उभी होती. तो मंत्रमुग्ध होऊन पाहत राहिला. ती फोटोतल्या पेक्षा किती देखणी दिसत होती. त्याची अवस्था पाहून हलकेच हसत ती समोरच्या खुर्चीवर बसली.

“काय रे कसला धक्का वगैरे बसला काय? अस काय पाहतोस.”
त्याने एक मंदस्मित केले.
“रागिणी तू प्रत्यक्षात जास्त सुंदर दिसतेस.”
 ती या स्तुतीने काहीशी सुखावली.
“तूदेखील प्रत्यक्षात जास्तच रुबाबदार दिसतोस.”
"किती उशीर ग पण " तो कुरकुरला.
"विक्रांत खरे सांगू, मी केव्हाच बाहेर आले होते रे. बाहेरच्या पार्किंगजवळ लॉनवर थांबले बराच वेळ. "
"का ?"
"समोर दिसणारी पायरी चढावी की नको या विचारात.. "
" अच्छा ..तर मग शेवटी ओलांडून आलीस तर मग पायरी "
दोघांनीही एकमेकांकडे गहिऱ्या अर्थपूर्ण नजरेने पाहात स्मित केले.

मग त्याने भराभर तिच्या आवडीचे पदार्थ मागवले. तिच्या आवडीची मार्टीनी आणि त्याच्या आवडीची जस्मिन व्होडका मागवली.  दोघांनी हसत गप्पा मारत जेवण उरकले. दोघांनाही अस वाटतच नव्हत की ते पहिल्यांदा भेटत आहेत.  जुने जिवलग मित्र मैत्रिणी रोजच भेटतात तशी सहज भेट असल्यासारखीच वाटत होती. मग त्याने विचारले
“चल बीच वर जाऊ या का?  तिकडे बसू गप्पा मारत.”
तिने होकारार्थी मान हलवली.  पार्किंगकडे जाताना त्याला थांबवून  ती म्हणाली
“अरे गाडी राहू दे इथेच. जवळच तर आहे. चालत जाऊया. गप्पाही होतील. आणि पाय ही मोकळे होतील.”

बीचवर एका खडकावर पाण्यात पाय सोडून ते गप्पा मारत बसले.
“कस वाटल विक्रांत, प्रत्यक्ष भेटून मला.”
“रागिणी तस तर आपण रोजच भेटतो चॅटवर. पण शेवटी कल्पना आणि वास्तव यात फरक आहेच की. आज खूप छान वाटले.”
“ विक्रांत पण  आपण बोलायचो तशी नाट्यमयता या भेटीत नाही ह, फिल्मीपणा नाही. अगदी सरळ साधी भेट झाली आपली.”
“उत्स्फूर्त भावना आणि प्लॅन  यात फरक असणारच की रागिणी.”
 त्यांच्या गप्पाना अंत नव्हता.
संध्याकाळ दाटून  येत होती . मावळतीला रंगांची उधळण सुरु होती. दोघेही निशब्द झाले .
त्याने हलकेच तिच्या खांद्यावर हात टाकून तिला जवळ घेतले. तिने विश्वासाने आपली मान त्याच्या खांद्यावर टेकली. स्तब्ध होऊन ते समोर सुरु असलेले रंगनाट्य पाहू लागले.

 क्रमशः

©सुहास भुसे

तुक्या अन वाश्याचे सिग्रेटायन

     रात्रीचे साडे दहा वाजले असतील. किर्र अंधार होता. वारा शांत होता. रातकिड्यांची किरकिर सोडली तर सगळ्या वातावरणात निरव शांतता दाटून राहिली होती. त्या गुडुप्प अंधारात ती दहा बारा पोरे शाळेच्या मागे असलेल्या बागेत, झाडांच्या आडोश्याला भिताडाला पाठ लावून तुक्या आणि वाश्याची वाट बघत बसली होती. सित्या, जगन्या, वामन्या, पोपट्या एकूणच दहावीच्या वर्गातले सगळे एकेक नग. सगळ्यांच काळीज डबल धडधड करत होत. डबल अश्यासाठी की त्यांनी आज मोठा धाडसी बेत योजला होता. तो कसा पार पडेल याची चिंता प्रत्येकाला सतावत होती. थोडी हुरहूर आणि उत्सुकता पण होती. आणि धडधडीचे दुसरे कारण म्हणजे या मोहिमेचा म्होरक्या तुक्या होता. तुक्या म्हणजे दहावीच्या वर्गातला सगळ्यात आडदांड पोरगा. खालच्या वर्गात दोन दोन मुक्काम ठोकत शेवटी मास्तरांनीच लाजून वरच्या वर्गात ढकललेला गडी. तो कधी काय करेल याचा काही नेम नसे. त्याची लहर फिरली की बोंबलल सगळ. त्यात त्यांनी आज १ -१ रुपया वर्गणी काढून त्याच्या हातात दिली होती. अचानक त्याची लहर फिरून तो खालच्या चौकात जाऊन त्या पैशाचे गाड्यावर अंडा आम्लेट खाऊन येण्याची देखील दाट शक्यता होती. आणि वर त्या हुंबदांडग्याला जाब कोण विचारणार? पण सोबत वाश्या असल्याने त्यांची आशा जिवंत होती. वाश्या हा तसा वर्गातला हुश्शार पोरगा. पण या तुकयाच्या नादी लागून बिघडत चालला होता. पण या बाबतीत त्याने अत्यंत वेगाने प्रगती केली होती. त्यांचे मित्र ते दोघे नसताना म्हणत सुद्धा की काही दिवसांनी तुक्याने वाश्याला बिघडवल की वाश्याने तुकयाला हेच कळणार नाही. आताची ही आयडिया पण वाश्याचीच होती. आणि तुक्यापेक्षा अद्याप तो जास्त विश्वासार्ह्य होता.

वाश्याने आज नाईट स्टडी सुरु होतानाच आपल्या गँगची मिटिंग घेऊन आजच्या मोहीमेचा आराखडा सर्वांसमोर मांडला होता. मोहीम होती ऑपरेशन भं भं भोले अर्थात सिगारेट ओढण्याची. निम्म्या जणांना तो अतिशय धाडसी बेत वाटला. निम्म्यांना तो फार धोकादायक वाटला. पण आपल्या भेदरट पणाचा तमाशा नको म्हणून त्या निम्म्यातले निम्मे गप्प बसले आणि उरलेले निम्मे जे बोलण्याच्या बेतात होते त्यांनी, तुक्या सगळ्यांकडे करड्या नजरेने सर्वांकडे बघत असल्याने गप्प बसनेच पसंत केले. वाश्याचा प्रस्ताव आवाजी मतदानाने मंजूर झाला. लगेच तुक्याने पुढे सरसावत सगळ्याकडून १-१ रुपया वर्गणी वसूल केली. १० ला स्टडी संपते. मग सगळ्यांनी आवरून मास्तर झोपायला हापिसात गेले की शाळेच्या मागे गुपचूप दबा धरून बसायचे आणि तुक्या आणि वाश्याने खालच्या चौकात जाऊन तिथल्या टपरीतन सिगरेटी आणायच्या असा बेत ठरला. आणि आता त्याप्रमाणे सगळे वाश्याची व तुक्याची वाट बघत बसले होते.

      पावलांचा हलकाच आवाज झाला आणि अंधारातून भस्सकन तुक्या आणि वाश्या टपकले. काळाकभिन्न, धिप्पाड तुक्या तसा अचानक दैत्यासारखा समोर आल्याने मन लावून एकाग्र चित्ताने वाट बघत बसलेला जगन्या दचकून किंचाळण्याच्या बेतात होता. पण त्याचा सासूद लागून सित्याने हलकेच त्याच्या तोंडावर हात दाबला. तुक्या व वाश्या हळूच त्यांच्या कडेला येऊन बसले. सित्याने विचारले,

“मिळाल का मटरेल?”
“थांबा की आईघाल्यानो, वाईच दम तर खाव द्या.”
म्हणत तुक्याने एक दीर्घ उसासा टाकला. हलकेच शर्टाच्या बाहीने कपाळावरचा घाम पुसत पुन्हा एक दीर्घ उसासा टाकला. या मोहिमेत किती धोका होता आणि त्याचा सगळ्यात महत्वाचा टप्पा आपण आत्ताच कसा पार पाडला आहे याची त्याला सर्वांना जाणीव करून द्यायची होती. त्याच्या हावभाव व एकंदर हालचाली वरून सगळ्यांची तशी खात्री पटल्याची खात्री होताच त्याने सांगितले.

“आर उमशाचा बा दुकानातून जाता जाईना. उमशा कवाधरण बोंबलत होता की अन्ना जावा जेवाला, आय हाका माराली कवाधरन. पण मला आंन वाश्याला दुकानाच्या कट्ट्यावर बसलेला बघून अन्न्याला संशोय आला व्हता. तो हालचना दुकानातन. शेवटी  उमशाची आय आली तवा आन्ना गेला मग घेतल उमशाकडन हळूच मटरेल.”

अस म्हणून तुक्याने चारमिनारची दोन पाकिटे आणि काड्याची डबी काढून समोर ठिवली.

“चला मंडळी मग लागू कामाला, कोण वढणार आधी?”
म्हणत वाश्याने जवळ बसलेल्या जगन्याकडे प्रेमाने बघितले. तसा लक्ककन जगन्याच्या काळजाचा ठोका चुकला.

“थांबा मी मुतून आलो.”
म्हणत वाश्याच्या डोळ्याला डोळा न भिडवता तो हळूच उठला. आणि जरा लांब जाऊन उरकून परत बसताना मात्र वाश्यापासून लांब ओळीच्या शेवटी बसला.
“हेच्या आईच भेदरट बेन.”
म्हणून जगन्याकडे तुच्छतेने बघत वाश्याने आपली प्रेमळ नजर सित्याकडे वळवली. सित्या पण जरा बेरकी होता.
“ आर मी करतो की सुरु पण कुणाच्या बा ला माहित हाय इथ कशी वढायची ते तुक्या सोडून? आधी तुक्या तू दाव समद्यास्नी परयोग करून. मग आमी करतो बराबर.”
“आर त्यात काय इद्या बोलायची हाय. लई सोप असत. थांबा मी दावतो आधी समद्यांना. सगळे जवळ या आन नीट बघा. एकदाच दावणार हाय. पुन्यांदा इचारायचं नाही.”

सगळयांनी जवळ सरकत तुक्याच्या कडेने कोंडाळे केले. एकदाच दावणार म्हटल्यावर जगन्या काळजीने मगा मागे बसलेला सगळ्यांच्या पुढे येऊन बसला आणि अंधारात डोळे फाडून लक्षपूर्वक तुक्याकडे बघू लागला.

     तुक्याने पाकीट फोडून एक चारमिनार काढली आणि स्टाईल मध्ये तोंडात ठेवली. मग एक काडी ओढून ती पेटवली. एक जोरदार झुरका मारून धूर आत घेतला. ब्रम्हानंदी टाळी लागल्यासारखे हळूच डोळे मिटले आणि प्रसन्न चेहरा करत नाकातून हळूवार धूर बाहेर सोडला. सगळी पोरे कमालीच्या आदराने त्याच्याकडे बघू लागली. दोन चार जोरदार झुरके मारून तुक्याने डोळे उघडले. त्याचे डोळे सित्याला जीवनाचा आनंद उपभोगल्यासारखे तृप्त वाटले. मग वाश्याने सगळ्यांना एकेक सिगारेट दिली आणि ओळीने पेटवायला सुरुवात केली. जगन्या सिगारेट तोंडात न धरताच पेटवू लागला तेव्हा तुक्याने त्याच्या आई माईचा उध्दार करत त्याला सिगारेट पेटवून दिली. सुरवातीला एक दोघांना जोरदार ठसका लागला. पण हळू हळू सर्वांना जमल. भका भका सगळेजण धूर सोडू लागले. धुराचा लोट तयार होऊ लागला. जवळच ऑफिस ची खिडकी होती. आणि ऑफिसमध्ये देशपांडे मास्तर झोपले होते. ठसक्याच्या आवाजाने त्यांची झोप आधीच थोडी चाळवली गेली होती. त्यात धुराचा जळका वास त्यांच्या नाकात शिरला. मागे एकदा त्यांच्या गुराच्या गोठ्याला आग लागली होती. आणि पाडा सोडायला ते आत घुसले ते आतच अडकले.. बोंबलून घसा बसल्यावर आणि एक चतुर्थांश धोतर जळाल्यावर शेजाऱ्यांनी त्यांना कसे बसे बाहेर काढले होते. तेव्हापासून ते आगीला जाम भिऊन असत. आताही धुराचा वास नाकात शिरताच ते दचकून उठले आणि आग आग अस किंचाळत उठले. आणि इकडे तिकडे धावू लागले. थोडे शांत झाल्यावर धूर मागच्या खिडकीतून येतोय हे हेरून ते धावत शाळेच्या मागे आले. त्यांना कुठेही आग दिसली नाही. बॅटरीच्या उजेडात तिथे त्यांना काडेपेटी आणि डझनभर अर्धवट जळालेली, जळत असलेली थोटके दिसली. मग मात्र ही कसली भुताटकी असावी त्याचा त्यांना सासूद आला. आणि ते पोरे झोपलेल्या वर्गाकडे वळले. वर्गात सगळी सामसूम होती. बॅटरी फिरवून त्यांनी तुक्या आणि वाश्या आहेत का पाहिले. निरागस चेहरा करून गाढ झोपी गेले होते दोघे. मग जासूस करमचंद सारखी स्वत:शीच मान हलवत मास्तरांनी डोळे मिचमिचे करून जगन्या कुठे झोपलाय त्याचा वेध घेतला. त्यांच्या भेदक नजरेने जगन्याच्या कपाळावरचा घाम अचूक टिपला. हम्म असा सुस्कारा सोडत सकाळी याची खबरबात कशी घ्यायची त्याचा बेत ठरवत त्यांनी ऑफिसकडे प्रस्थान ठेवले. दरवाजा वाजल्याचा आवाज येताच भुतांनी डोळे उघडत एकमेकांकडे पाहिले आणि त्यांच्यात हलकीच खसखस पिकली.

     दुसऱ्या दिवशी शाळेत नेहमी  तिसरा तास असणारे देशपांडे मास्तर पहिल्याच तासाला आलेले पाहून या दहाबारा भुतांच्या काळजाचा ठोका चुकला. सगळयांनी उभे राहून मास्तरांना नमस्ते केले. मास्तरांनी कोणालाच बसायला सांगितले नाही. धोतराचा सोगा वर सावरून धरत त्यांनी टेबलावर बसकण मारली. आणि सगळ्यांकडे रोखून बघू लागले. वर्गात स्मशानशांतता पसरली. तब्बल पाच मिनिटे आपली भेदक नजर वाश्या आणि तुक्याकडे रोखून धरत मास्तरांनी निरीक्षण केले. पण त्यांच्या बेरडासारख्या मख्ख चेहऱ्यावरची रेषही न हललेली पाहून त्यांनी त्या आघाडीवरून तात्पुरती माघार घेतली.

“थांबा बेट्यानो, तुम्हाला चांगलाच हिसका दाखवतो” अस मनात म्हणत त्यांनी आपल्या पहाडी आवाजात

“जगन्या रांडेच्या ये पुढे असा इकडे”

असा पुकारा केला. जगन्याचे काळीज पुन्हा लक्ककन हलले. बळी द्यायला निघाल्यासारख हळू हळू पाय खोडत तो थरथर कापत देशपांडे मास्तर पुढे येऊन उभा राहिला. देशपांडे मास्तर एकही शब्द न बोलता नुसते त्याच्याकडे भेदक नजरेने रोखून बघू लागले. जगन्या अस्वस्थ होत थर थर कापत होता आधीच, तो आता लटालटा उडू लागला. मास्तरांनी खाडकन त्याच्या मुस्कटात भडकवली. तस जगन्याने धीर सोडला आणि भोकाड पसरले.

“मास्तर म्या काय बी केल नाय, त्येंना मी नकू मनत हुतु उं उं”
करत जगन्या हुंकारे टाकत स्फुंदू लागला.

 “त्यांना म्हणजे कोणाला रांडीच्या?”

म्हणत मास्तरांनी त्याच्या पाठीत एक जोराचा बकमा घातला. तसा जगन्या होलपाटला आणि ओरडत सगळ्यांची नावे सांगू लागला. मास्तरांनी त्या बारा जणांना बाजूला काढले. मग त्यांना धु धु धुतले. हान हान हाणले. तुडव तुडव तुडवले. शिव्यांची यथेच्छ लाखोली वाहत त्यांच्या सात पिढ्यांचा उद्धार केला. सगळ्या वर्गात धप धप असे आवाज, ओरडणे, मुसमुसणे, नाक ओढणे आणि रडणे यांचा ह्ल्लकल्लोळ माजला. वाश्याचे गोरे गाल लालभडक होऊन ते सुजले. आणि तो मारुतीरायासारखा दिसू लागला. सित्याच्या एक डोळा काळा निळा झाला. जगन्याने तर पैंट ओली केली. शेवटी मास्तर धापा टाकत शेवटी राखून ठेवलेल्या तुक्याकडे वळले. तुक्या स्थितप्रज्ञ नजरेने आपण जणू त्या गावचेच नसल्यासारखा हा सगळा प्रकार पाहत हेडमास्तर असल्यासारखा ऐटीत उभा होता. चिडून मास्तरांनी त्याच्या तोंडात एक जोरात भडकावली. अचानक झालेल्या आघाताने तुकया दचकला. तो सावरायच्या आत मास्तरांनी दोन जोरदार मुटके त्याच्या पाठीत घातले. मग मात्र तुक्या चिडला. असला मार त्याला किरकोळ होता. त्याच्या बापाच्या मारापुढे हा मार मंजे सुंदरीचे मुके. पण मारापेक्षा वर्गात आपल्या इज्जतीचा भाजीपाला होत आहे याचा त्याला जास्त राग आला. चिडून तुंबलेल्या रेड्यासारखा मास्तरकडे पाहत तुक्या गुरगुरला.

“मास्तर आपल्या अंगाला हात लावायचं काम नाही सांगून ठेवतो. माझा बा आला मंजी तुमच धोतर जाग्यावर ठेवायचा नाही.”

मास्तर आणखीनच चिडले. पण त्यांच्या डोळ्यापुढे तुक्याचा बाप सावळा मांग उभा राहिला. त्या दैत्यासारख्या काळ्याकभिन्न माणसाची आठवण होऊन त्यांनी हात आखडला आणि तोंडाचा पट्टा सुरु केला.

“सुक्काळीच्या मला दम देतो काय? भडव्या आन तुझ्या बा ला बोलावून बघतोच एकदा.”

म्हणत मास्तरांनी तुक्याचे बखोटे धरून त्याला वर्गाच्या बाहेर काढले.

थोड्या वेळाने तुक्या आणि त्याचा बा वर्गात दाखल झाले.
“कोणच्या मास्तराने मारल र माझ्या गरीब वासराला” अशी गर्जना करत तो पहाड मास्तरांच्या पुढे ठाकला आणि इतक्या वेळ मनात जुळवा जुळव करून ठेवलेले त्याला बोलायचे शब्द मास्तरांच्या घशातच अडकले.

“अहो सावळाराम तुमचा तुकाराम तसा गरीब आहे. अत्यंत सालस मुलगा. पण हल्ली बिघडत चाललाय हो.”
“का काय केले त्यान?”
“अहो तो सिगरेटी ओढतो”
“साळत?”
“अहो शाळेत नव्हे पण ......”
“साळत न्हाय मंजी इशय संपला. फूड बोला.”
“अहो पण कुठे जरी झाल तरी सिगारेट ओढन चांगल का?”
“मास्तर त्यान चुरी करून शिग्रेटी आणल्या का?”
“अहो चोरी नाही केली पण .....”
“हे बघा मास्तर, तुमास्नी एकडावच सांगून ठिवतो. आश्या फालतू गोष्टीपाय तुमी मला पुन्यांदा साळत बलावू नगासा. आज आर्दी मजरी बुडली माजी. पुन्यांदा जर माज्या कामाची खोटी किली तर म्या हाजरी तुमच्याकडन वसूल करन.”
“चल र तुक्या”

म्हणत सावळा तुक्याला घेऊन बाहेर पडला. मास्तर थक्क आणि हतबुद्ध होऊन ते गेले त्या दिशेने पाहत राहिले.
टपरीपाशी आल्यावर सावळाने प्रेमाने तुक्याला जवळ घेतले.
“तुक्या आर शिग्रेट वडायला तू काय मामलेदाराची औलाद लागून गेलास व्ह्य भाड्या. लका तुला वडायची तर माज्यावानी बिडी वडत जा की मर्दा.”

अस म्हणून चंची सोडत त्यातन रुपया काढून त्याने तुकयाच्या हातावर ठेवला आणि बापाची चप्पल पोराच्या पायात आल्यावर बाप जसा प्रेमाने पोराकडे बघतो तसा त्याच्याकडे बघत म्हणाला.

“जा आपल्या दोगानाबी एक मुनसी बिडीचा कट्टा घिवून ये घराकड. आज मरू दी तकड साळा. लय किरसुन्या वळाच्या पडल्याती आज.”
©सुहास भुसे