श्रीमंत होण्याचा एकमेव मार्ग

 नोबेल पारितोषिक विजेते अर्थतज्ज्ञ डॉ डग्लस नॉर्थ गरीब गरीबच का राहतो याची अचुक आणि नेमकी मांडणी करतात.

‘‘देशाच्या बाजारपेठा आणि अन्य महत्त्वाच्या आघाड्यांवरचा ‘प्रवेश’ कसा मर्यादित ठेवता येईल यावर भर देणारी धोरणे जगभरातल्या अर्थरचना स्वीकारतात. त्यामुळे सामान्य माणूस ‘संधी’पासून तर दुरावतोच पण त्याच्यासाठी पुरेशी ‘साधने’ही उपलब्ध नसतात.’’

संधी आणि साधने ...

समजा एक गरीब शेतकरी कुटुंब आहे किंवा कनिष्ठ मध्यमवर्गीय कामगार कुटुंब आहे. त्याला श्रीमंत बनायचं आहे..

स्वतःची उन्नती साधायची आहे..

पहिली संधी मिळते शिक्षणाच्या रुपात ..

पण शिक्षणाचा दर्जा जसा जसा वाढत जातो तसं तसे ते महाग होत जाते आणि ज्याला दर्जेदार शिक्षण म्हणता येईल ते त्याच्या आवाक्याबाहेरचे असते.

आणि जे शिक्षण तो शासकीय संस्थामधुन घेऊ शकतो ते इतके निम्न दर्जाचे असते की त्याला कुठेही नेऊ शकत नाही.

दुसरा मार्ग असु शकतो स्वतःचा उद्योग सुरू करणे..

त्यासाठी भांडवल अर्थात साधनं उपलब्ध नसतात.

भांडवल उपलब्ध असेल तर सर्वसामान्य माणसाला सहजासहजी उपलब्ध होऊ शकत नाही.

त्याच्या मार्गात अनेक अडथळे उभे केले जातात.

याच प्रमाणे इतरही सर्व प्रकारच्या संधी आणि साधने सामान्य माणसाला नाकारली जातात.

परिणामी सत्ता आणि पैसा यांचे केंद्रीकरण होत जाते.

संधी आणि साधने समाजातील मूठभर वर्गाकडे एकवटत जातात.

गरीब पिढ्यानपिढ्या गरीबच राहतो.

थोडक्यात अशा स्वरूपाच्या अर्थव्यवस्थेत श्रीमंत होण्याचा एकच मार्ग असतो..

श्रीमंत म्हणून जन्माला येणे!!

शरद पवार नावाचा झंझावात

या निवडणुकीचे सर्वात ठळक वैशिष्ट्य राहिले ते म्हणजे 79 वर्षांच्या शरद पवार साहेबांनी भाजपच्या सर्वंकष शक्तीशी दिलेली एकाकी, चिवट झुंज...

भाजपची केंद्रात सत्ता आहे, देशातील बहुतांश राज्यातही भाजपच सत्तेवर आहे. जवळपास सर्व स्वायत्त संस्थांवर देखील प्रत्यक्ष,अप्रत्यक्षरित्या भाजपचेच नियंत्रण आहे. भाजपच्या मागे धनशक्ती एकवटली आहे. EVM देखील संशयाच्या भोवऱ्यात आहे.

अशा परिस्थितीत भाजप पराभुत होऊच शकत नाही. भाजपने उभे केलेले दगडदेखील बिनदिक्कतपणे निवडून येतातच अशी सर्व जनतेची धारणा बनली होती. जो विरोध करेल त्याला प्रसंगी ED ची भीती घालुन, प्रसंगी पक्षात यायला भाग पाडून, पैसा, पद, तिकीट यांची लालूच दाखवुन, साम दाम दंड भेद नीती वापरून भाजप गप्प करते असा अनुभव जनता रोज घेत होती.

विजयनगरच्या विध्वंसानंतर ऐत्तदेशीयांना सातत्याने पराभवाचा सामना करावा लागत होता. परकीय मुस्लीम शासक = विजय असं समीकरणच बनलं होत. यांचा पराभवच होऊ शकत नाही, हे लोक अजिंक्य आहेत ही लोकांची पराभूत मानसिकता बनली होती.

पण पौगंडावस्थेतील छत्रपतींच्या इटुकल्या सैन्याने पुरंदरच्या लढाईत आपली चुणूक दाखवली. आणि शेकडो वर्षांच्या इतिहासात प्रथमच बादशहाचे सैन्य जीव खाऊन पुढे पळतेय आणि ऐत्तदेशीय सैन्य त्यांचा पाठलाग करतय असं उलट चित्र लोकांनी बघितलं. त्या एका छोट्याश्या विजयाने लोकांना हुरूप आला. बादशाही सैन्याची शेकडो-हजारो वर्षांची दहशत लुळी पांगळी पडली.

त्याच महाराष्ट्राच्या मातीत जन्मलेला शरद पवार नावाचा तेल लावलेला पैलवान वयाच्या 79 व्या वर्षी भाजपच्या अनिर्बंध सत्तेविरोधात शड्डू ठोकून उभा ठाकला आणि पाहता पाहता राज्यातले चित्र बदलले. पवार साहेबांच्या राज्यव्यापी झंझावाती दौऱ्याना तरुणाईचा प्रचंड प्रतिसाद मिळू लागला. साहेब नुसते भाषणाला उभे राहिले तरी लोकं टाळ्या व शिट्ट्यांचा कडकडाट करत होती. सर्व सभा प्रचंड गर्दी खेचत होत्या.

भाजपच्या सत्तेविरोधात लोकांमध्ये प्रचंड असंतोष आहे.
पण कोण आहे असा जो झुकणार नाही?
जो विकला जाणार नाही ?
जो घाबरणार नाही ?
कोणाच्या मागे आपण एकवटावे ?
कोण तारेल आपल्याला या परिस्थितीतून ?
जनतेच्या या प्रश्नांना उत्तर मिळाले. "शरद पवार"
आणि पाहता पाहता साहेबांच्या मागे जनतेची सद्भावना एकवटू लागली. एरवी पवार साहेबाना विरोध करणारे विचारवंत, पत्रकार देखील पवार साहेबांच्या धडाडीचे चाहते झाले व त्यांनीही आपल्या सद्भावना साहेबांच्या मागे एकवटल्या.

जवळपास सर्व शिलेदार ऐन वेळी दगा देऊन पक्ष सोडून गेलेले असताना देखील पवार साहेबांनी एकाकी लढा देऊन आघाडीला शतकाच्या जवळ नेऊन ठेवले. हा एक परिपूर्ण विजय नसला तरी ही एक फार मोठी अचिव्हमेंट आहे. यामुळे भाजप विरोधात असलेल्या जनतेच्या मनात एक विश्वास निर्माण झाला आहे की सारं काही संपलेलं नाही. बदल होऊ शकतो. भाजप पराभुत होऊ शकतो.

पवार साहेबांनी लोकांना दिलेला हा विश्वास हे या निवडणुकीचे सर्वात मोठे फलित आहे. तसेच ऐन वेळी पक्ष सोडून गेलेल्या गद्दार उमेदवारांचा पराभव करून जनतेने देखील दाखवून दिले आहे की तत्वनिष्ठ व वैचारिक राजकारण अजूनही जिवंत आहे. आणि जनतेला तेच आवडते, जनता त्यालाच साथ देईल.
©सुहास भुसे